Soybağı: Tanıma, Babalık Davası ve Soybağının Reddi

Bir çocuğun anneyle soybağı doğumla kurulur. Babayla soybağı ise üç yoldan biriyle kurulabilir: ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmü.

Bu yazıda tanıma usulünü, babalık davasının kısa sürelerini ve soybağının reddi davasını anlatıyoruz.

Soybağı Nasıl Kurulur?

TMK m.282'ye göre çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulabilir.

Evlilik içinde doğan çocuk bakımından babalık karinesi geçerlidir (m.285): evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.

Bu süre geçtikten sonra doğan çocuk bakımından ise ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir.

Tanıma

Tanıma, babanın çocuğu kendi çocuğu olarak kabul etmesidir ve tek taraflı bir irade açıklamasıdır.

TMK m.295'e göre tanıma; babanın, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur.

Önemli sınır: başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Tanıma; ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tarafından iptal davası ile geçersiz kılınabilir. Dava, tanıyanın yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Tanımanın iptali davasında süre, davacının tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olmadığını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıldır.

Babalık Davası

Baba tanımıyorsa, soybağı hâkim hükmüyle kurulur. TMK m.301: ana ve çocuk, babalığın hükmen belirlenmesini isteyebilirler.

Dava, babaya; baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Ayrıca Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir.

Süre (m.303): babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer.

Çocuğa doğumdan sonra kayyım atanmışsa, çocuk hakkındaki bir yıllık süre atamanın kayyıma tebliği tarihinde; hiç kayyım atanmamışsa çocuğun ergin olduğu tarihte işlemeye başlar.

Bu süreler geçtikten sonra da gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.

Babalık Karinesi ve DNA

TMK m.302 önemli bir karine getirir: davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır.

Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur.

Karine, davalının çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlamasıyla geçersiz kılınır.

Uygulamada belirleyici delil DNA incelemesidir. HMK m.292 uyarınca soybağının tespiti için gerekli ve tehlikesiz araştırma ve incelemeler yapılmasına mahkemece karar verilebilir; kaçınma hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir.

Yani DNA örneği vermekten kaçınmak, davadan kurtulmayı sağlamaz.

Soybağının Reddi

Ters yöndeki dava soybağının reddidir: koca, çocuğun kendisinden olmadığını iddia ediyorsa açar (TMK m.286).

Dava, ana ve çocuğa karşı açılır. Çocuk da ergin olduktan sonra dava açabilir; bu hâlde dava ana ve kocaya yöneltilir.

Süre (m.289): koca, davayı doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmalıdır.

Çocuk, ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açabilir.

Bu süreler de gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde uzayabilir.

Kritik nokta: soybağının reddi kararı verilmedikçe, kocanın nafaka ve diğer yükümlülükleri devam eder. Bu nedenle sürelerin kaçırılmaması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik dışı çocuğun babasıyla soybağı nasıl kurulur?

Ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle. Tanıma babanın nüfus memuruna, mahkemeye, resmî senetle veya vasiyetnamesiyle yapacağı beyanla olur.

Babalık davasını kim, ne zaman açabilir?

Ana ve çocuk açabilir. Ananın dava hakkı doğumdan itibaren bir yıl geçmekle düşer; çocuk için süre kayyım atanmışsa tebliğden, atanmamışsa erginlikten işler.

DNA testi vermekten kaçınabilir miyim?

Hayır. Mahkeme soybağı tespiti için gerekli ve tehlikesiz incelemelere karar verebilir; kaçınma hâlinde incelemenin zor kullanılarak yapılmasına hükmedilebilir.

Başka bir erkeğin nüfusuna kayıtlı çocuk tanınabilir mi?

Hayır. Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Soybağının reddi süresi ne kadar?

Koca için öğrenmeden itibaren bir yıl; çocuk için ergin olduğu tarihten itibaren en geç bir yıl.