CİMER, Bilgi Edinme ve İdareye Başvuru: Hangisi Ne Zaman?

İdareyle ilgili bir sorununuz var ve nereye başvuracağınızı bilmiyorsunuz. CİMER mi, bilgi edinme mi, doğrudan kuruma dilekçe mi?

Dördü de farklı kanunlara dayanıyor ve dava sürelerine etkileri farklı. Bu yazıda hangisinin ne zaman kullanılacağını netleştiriyoruz.

1. Bilgi Edinme Başvurusu

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, herkesin bilgi edinme hakkını düzenler. Amaç, kurum ve kuruluşlardaki bilgi ve belgelere erişimdir.

Başvuru, istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kurum ve kuruluşa yapılır. Başvuru dilekçesinde başvurunun konusu ve istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilmelidir.

Süre: kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar. İstenen bilgi veya belgenin başvurulan kurum içindeki başka bir birimden sağlanması, başvuru ile ilgili olarak bir başka kurumun görüşünün alınmasının gerekmesi veya kapsamının bir kişi ya da birimin yetkisini aşması hâllerinde süre otuz iş gününe kadar uzatılabilir.

İtiraz: başvurunun reddi hâlinde, bildirimin tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir. Kurul, otuz iş günü içinde karar verir. İtiraz, dava açma süresini durdurur.

Kanun ayrıca bilgi edinme hakkının sınırlarını sayar: Devlet sırrı, ülkenin ekonomik çıkarları, istihbarat, adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgiler, özel hayatın gizliliği, ticari sır ve fikir-sanat eserleri gibi.

Ne zaman kullanılır? Belge ve bilgi temin etmek için. Dava açmadan önce dosyanızdaki belgeleri elde etmenin en etkili yoludur.

2. CİMER

CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi), Anayasa m.74'teki dilekçe hakkı ile 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun ve 4982 sayılı Kanun kapsamındaki başvuruların tek merkezden yürütülmesini sağlayan sistemdir.

CİMER üzerinden yapılabilecekler: şikâyet, ihbar, bilgi edinme talebi, görüş ve öneri iletme.

3071 sayılı Kanun m.7: Türk vatandaşlarının ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancıların kendileriyle veya kamu ile ilgili dilekçelerinin sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir. İşlem safahatının duyurulması hâlinde alınan sonuç ayrıca bildirilir.

Ne zaman kullanılır? Bir işlemin yapılmaması, gecikmesi ya da bir usulsüzlüğün bildirilmesi için. Ayrıca idarenin harekete geçmesini sağlamak ve yazılı kayıt oluşturmak amacıyla etkilidir.

Dikkat: CİMER başvurusu tek başına dava süresini durdurmaz. Dava açmayı planlıyorsanız, İYUK kapsamındaki başvuru yollarını ayrıca değerlendirin.

3. İYUK m.10: İşlem Yapılmasını İsteme

Bu, idarenin hiçbir işlem yapmadığı hâller içindir.

İYUK m.10: ilgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.

Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır — buna zımni ret denir. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilirler.

Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse, ilgili bu cevabı istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez.

Ne zaman kullanılır? İdare bir talebinizi cevapsız bırakıyorsa ve dava açmak istiyorsanız. Zımni ret, dava açma hakkı doğurur.

4. İYUK m.11: Üst Makama Başvuru

Bu ise, ortada zaten bir idari işlem varken kullanılır.

İYUK m.11: ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açma süresi içinde istenebilir.

Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.

Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

Ne zaman kullanılır? Aleyhinize bir işlem tesis edilmiş ve dava açmadan önce idareyi ikna etmek istiyorsanız.

Kritik uyarı: bu başvuru süreyi durdurur ama geçmiş süre hesaba katılır. Örneğin altmış günlük dava süresinin ellinci gününde başvurursanız, ret sonrası yalnızca on gününüz kalır. Bu nedenle başvuruyu erken yapın.

Hangisini Seçmeli?

• Belge istiyorsanız: bilgi edinme başvurusu.
• İdareyi harekete geçirmek istiyorsanız: CİMER veya doğrudan kuruma dilekçe.
• İdare talebinizi cevapsız bırakıyorsa ve dava açacaksanız: İYUK m.10 kapsamında başvuru; altmış gün sonunda zımni ret oluşur.
• Aleyhinize işlem var ve dava öncesi son bir şans veriyorsanız: İYUK m.11 kapsamında üst makama başvuru.

Pratik strateji: bilgi edinme başvurusuyla dosyanızdaki belgeleri temin edin, sonra hangi işleme karşı ne isteyeceğinize karar verin ve süre yönetimini buna göre kurun.

Her hâlde başvurunuzun kaydını saklayın: CİMER takip numarası, KEP kaydı, iadeli taahhütlü posta alındısı veya kurum evrak kayıt numarası. Bu kayıtlar, sürelerin ispatı bakımından belirleyicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgi edinme başvurusu ne kadar sürede cevaplanır?

On beş iş günü içinde; kanunda sayılan hâllerde otuz iş gününe kadar uzatılabilir.

Bilgi edinme reddedilirse ne yapılır?

Tebliğden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir; itiraz dava açma süresini durdurur.

CİMER başvurusu dava süresini durdurur mu?

Hayır. Dava açacaksanız İYUK m.10 veya m.11 kapsamındaki başvuru yollarını ayrıca değerlendirin.

Zımni ret nedir?

İdareye yapılan başvuruya altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; dava açma hakkı doğurur.

m.10 ile m.11 farkı nedir?

m.10, idarenin hiç işlem yapmadığı hâllerde işlem yapılmasını istemek içindir. m.11 ise mevcut bir idari işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için dava öncesi başvurudur ve dava süresini durdurur.