İş Kazası Sonrası Tazminat Hakkınız

Türkiye'de her yıl yüz binlerce iş kazası yaşanmaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre bu kazaların büyük bölümü inşaat, madencilik, tarım ve imalat sektörlerinde meydana gelmekte; pek çoğu kalıcı sakatlık ya da ölümle sonuçlanmaktadır. İş kazasına uğrayan işçi ve yakınları hem maddi hem manevi yönden ciddi kayıplar yaşayabilir. Ancak yasal haklarını bilen işçiler bu kayıpları büyük ölçüde telafi edebilir. Bu yazıda iş kazasının hukuki tanımından başlayarak SGK haklarına, işverenden tazminat talebine ve zamanaşımı sürelerine kadar bilmeniz gerekenleri ele alıyoruz.

İş Kazası Nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi, iş kazasını kapsamlı biçimde tanımlamaktadır. Buna göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işverenin çalıştırdığı herhangi bir yerde veya görevle bağlantılı seyahat sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedensel veya ruhsal açıdan zarara uğratan olaydır.

Bu tanımın geniş kapsamı nedeniyle aşağıdaki durumlar da iş kazası sayılmaktadır:

• İşe gidiş-geliş kazaları: İşverenin sağladığı araçla (servis, şirket aracı) işe gidilirken ya da işten dönülürken yaşanan kazalar.
• İşveren görevlendirmesiyle seyahat: İşveren tarafından başka bir şehre veya ülkeye görevlendirilen işçinin yolculuk sırasında uğradığı kaza.
• Emzirme süresi kazaları: Kadın sigortalının emzirme iznini kullanırken meydana gelen kaza.
• İşyeri dışındaki görevler: İşverenin talimatıyla müşteri ziyareti, toplantı veya teslimat sırasında yaşanan kaza.

İş kazası ile meslek hastalığını birbirinden ayırt etmek önemlidir. Meslek hastalığı, belirli bir işin icrasından kaynaklanan ve uzun vadede ortaya çıkan hastalıkları kapsar. Her ikisinde de benzer haklar söz konusu olmakla birlikte başvuru süreçleri farklılık gösterebilir.

İlk Yapılması Gerekenler

İş kazası anında ve hemen ardından atılması gereken adımlar, hem sağlık hem de hukuki süreç açısından belirleyici önem taşır.

• Derhal tıbbi yardım alın: 112 Acil Yardım hattını arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Tedavinin SGK kapsamında karşılanabilmesi için SGK'lı sağlık kurumlarını tercih etmek önemlidir.
• İşverene bildirin: Kaza derhal işverene bildirilmelidir. İşverenin, kazadan itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirim yapma yükümlülüğü vardır. Bu sürenin kaçırılması işverenin tazminat sorumluluğunu ağırlaştırır.
• İşveren bildirmiyorsa: İşveren SGK'ya bildirimde bulunmuyorsa işçi veya yakınları, herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın doğrudan SGK'ya başvurabilir.
• Delilleri koruyun: Kaza yerini, tarihini ve saatini not edin; mümkünse kaza yerinin ve yaralanmanın fotoğraflarını çekin. Tanık isim ve iletişim bilgilerini edinin. Tüm tedavi belgelerini, raporları ve iş göremezlik belgelerini saklayın.

SGK'dan Alınabilecek Haklar

İş kazası geçiren sigortalı, SGK tarafından sağlanan çeşitli yardımlardan yararlanır:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: Hastanede yatarak tedavi süresince günlük ücretin yüzde yüzü, ayakta tedavide ise yüzde ellisi oranında ödenir. Bu ödenek, işçinin çalışamadığı süre boyunca devam eder.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Kaza sonucunda kalıcı iş göremezlik oluşmuşsa belirlenen maluliyet oranına göre aylık gelir bağlanır. Oran yüzde onun altında kalırsa toptan ödeme yapılır.
• Tedavi giderleri: SGK kapsamındaki tüm tedavi, ilaç ve rehabilitasyon giderleri SGK tarafından karşılanır.
• Ölüm halinde hak sahiplerine gelir: İş kazası sonucu işçi hayatını kaybederse eşine, çocuklarına ve gerekli koşulları taşıyan anne-babasına SGK tarafından aylık bağlanır.
• Cenaze yardımı: İş kazası sonucu ölüm durumunda hak sahiplerine cenaze yardımı ödenir.

İşverenden Tazminat Davası

SGK'nın sağladığı ödemeler, iş kazasından kaynaklanan tüm zararları karşılamaya çoğu zaman yetmez. Bu nedenle işçi veya hak sahipleri, SGK ödemeleri düşüldükten sonra kalan zararlar için işverene karşı tazminat davası açabilir.

Maddi tazminat kalemleri şunlardır:

• Kazanç kaybı: Çalışma gücünün kısmen ya da tamamen yitirilmesi nedeniyle oluşan gelir kaybı
• Tedavi giderleri: SGK'nın karşılamadığı sağlık masrafları
• Bakım giderleri: Kalıcı sakatlık nedeniyle ihtiyaç duyulan sürekli bakımın maliyeti
• Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm halinde geçimini hayatını kaybeden işçiye bağlı olan kişilerin talep edebileceği tazminat

Manevi tazminat ise kaza nedeniyle duyulan acı, ıstırap ve psikolojik zarar karşılığında talep edilir. Sadece kazaya uğrayan işçi değil; eş, çocuk ve anne-baba gibi yakınları da ayrı manevi tazminat talep edebilir.

"Sigortalının, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelen iş kazası nedeniyle... işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir." — 5510 sayılı Kanun, Madde 21

İş kazalarında işveren sorumluluğu kusursuz sorumluluk ilkesine dayanır. Bu, işverenin kusurlu olup olmadığının tartışılmaksızın sorumlu tutulabileceği anlamına gelir; ancak işveren, gerekli tüm iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini aldığını ispat ederse sorumluluktan kısmen kurtulabilir.

Rücu Davası (SGK'nın İşverene Başvurusu)

SGK, iş kazası nedeniyle sigortalıya ve hak sahiplerine yaptığı ödemeleri belli koşullarda işverenden geri isteyebilir. Bu işleme rücu davası denir.

• İşveren, iş güvenliği mevzuatına aykırı davranmışsa SGK yaptığı tüm ödemeleri işverenden talep eder.
• İşçi ve işveren arasında ortak (müterafik) kusur söz konusuysa sorumluluk kusur oranlarına göre paylaştırılır.
• Kazanın üçüncü bir kişinin kusurundan kaynaklanması halinde SGK hem işverene hem de o kişiye rücu edebilir.

Zamanaşımı

İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi uyarınca belirlenir. Buna göre:

• Fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl
• Her hâlükârda kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl
• Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı uygulanır

Ölüm halinde mirasçılar, murisin sahip olacağı talep haklarını aynen devralır. Destekten yoksun kalma tazminatı için hak sahiplerinin kendi başlarına açtığı davalarda zamanaşımı, kaybın öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar.

Alt İşveren ve Asıl İşveren Sorumluluğu

Pek çok iş kazası, asıl işverenin taşeron (alt işveren) aracılığıyla çalıştırdığı işçileri etkiler. Bu durumda sorumluluk daha karmaşık bir hal alır:

• Taşeron işçisi iş kazasına uğrarsa asıl işveren de alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur. Bu, işçinin her iki işverenden de tam tazminat talep edebileceği anlamına gelir.
• Kamu ihale kanunu kapsamındaki işlerde asıl işverenin sorumluluğu daha geniş biçimde düzenlenmiştir.
• Birden fazla işverenin bulunması halinde her birine karşı ayrı dava açılabilir ya da aynı dava kapsamında birlikte yargılanmaları sağlanabilir.