Anlaşmalı Boşanma: Şartlar, Süre ve Protokolde Dikkat Edilecekler

Anlaşmalı boşanma, tarafların hem boşanmada hem de boşanmanın sonuçlarında uzlaştığı yoldur. Doğru kurulduğunda tek duruşmada biter; yanlış kurulduğunda çekişmeli davaya döner ve aylar kaybedilir.

Belirleyici olan duruşma değil, protokoldür. Bu yazıda kanunun aradığı üç şartı, protokolde en sık yapılan hataları ve hâkimin hangi hâllerde protokolü kabul etmediğini anlatıyoruz.

Kanunun Aradığı Üç Şart

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası üç koşul arar.

Birincisi: evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yılını doldurmamış evlilikler anlaşmalı yolla sona erdirilemez; bu hâlde çekişmeli boşanma sebeplerinden birine dayanmak gerekir.

İkincisi: eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmelidir. Uygulamada dava tek eş tarafından açılır, diğeri kabul beyanında bulunur.

Üçüncüsü: hâkim tarafları bizzat dinlemelidir. Bu şart vekâletle aşılamaz; taraflar duruşmada hazır bulunmak zorundadır. Yurt dışındaysanız istinabe veya elektronik yolla katılım gündeme gelir.

Ayrıca boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında bir düzenleme yapılmış ve hâkim bunu uygun bulmuş olmalıdır.

Ne Kadar Sürer?

Anlaşmalı boşanma davası, dosya eksiksizse çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanır. Duruşma günü, mahkemenin yoğunluğuna göre dava açılışından itibaren birkaç hafta ile birkaç ay arasında verilir.

Karar verilmesi işin sonu değildir. Kararın gerekçeli olarak yazılması, taraflara tebliği ve kesinleşmesi gerekir. İstinaf süresi geçirilerek ya da taraflar istinaf hakkından feragat ederek kesinleşme hızlandırılabilir.

Nüfus kaydına işlenmesi kesinleşmeden sonra olur. Bu nedenle “bugün boşandım” demek ile hukuken boşanmış olmak aynı şey değildir.

Protokolde En Sık Yapılan Hatalar

Protokol, boşanmanın bütün malî ve kişisel sonuçlarını düzenleyen sözleşmedir. Karara geçtikten ve karar kesinleştikten sonra değiştirilmesi çok zordur.

• Belirsiz ifadeler. “Uygun bir miktar nafaka” ya da “makul aralıklarla görüşme” gibi cümleler icraya konulamaz. Tutar, gün, saat ve yer yazılmalıdır.
• Kişisel ilişkinin eksik düzenlenmesi. Yalnızca hafta sonu yazılıp bayram, yarıyıl ve yaz tatili atlanırsa her tatilde yeni tartışma çıkar.
• Mal paylaşımının atlanması. Protokolde mal rejimi düzenlenmezse, boşanmadan sonra ayrı bir dava açılması gerekir.
• Devir süresinin yazılmaması. “Ev eşime devredilecek” denip süre konulmazsa devir yıllarca sürüncemede kalabilir.
• Ziynet ve ev eşyasının konuşulmaması. Uygulamada en çok çekişme çıkaran iki kalem budur.
• Borçların yazılmaması. Konut kredisi, kredi kartı ve tüketici kredilerinin kimde kalacağı belirtilmelidir.

Hâkim Protokolü Değiştirebilir mi?

Hâkim protokolü aynen onaylamak zorunda değildir. Kanun, hâkime tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak gerekli değişiklikleri yapma yetkisi verir; ancak bu değişikliğin taraflarca kabul edilmesi gerekir.

En sık müdahale edilen konu çocuğa ilişkin düzenlemelerdir. Velayet ve kişisel ilişki, tarafların anlaşmasıyla değil çocuğun üstün yararıyla belirlenir. İştirak nafakasının çok düşük tutulması ya da kişisel ilişkinin fiilen imkânsız kurgulanması hâlinde hâkim düzeltme ister.

Taraflar değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez; dava çekişmeli boşanmaya dönüşür.

Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçilebilir mi?

Karar kesinleşinceye kadar taraflardan biri anlaşmadan dönebilir. Bu durumda anlaşmalı boşanmanın koşulu ortadan kalkar ve dava çekişmeli olarak sürer.

Protokolün bağlayıcılığı da boşanma kararının kesinleşmesi şartına bağlıdır. Dava reddedilir veya feragat edilirse protokol hüküm doğurmaz.

Kesinleşmeden sonra ise durum değişir. Nafaka gibi bazı kalemler koşulları değişirse yeniden dava konusu yapılabilir; buna karşılık mal paylaşımına ilişkin anlaşma kural olarak kesindir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve malî sonuçlar ile çocuğun durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması.

Anlaşmalı boşanma tek duruşmada biter mi?

Dosya eksiksizse çoğu zaman evet. Ancak kararın gerekçeli yazılması, tebliği ve kesinleşmesi ayrıca zaman alır; nüfusa işlenmesi kesinleşmeden sonra olur.

Duruşmaya avukatım benim yerime girebilir mi?

Hayır. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kanuni şarttır. Yurt dışındaysanız istinabe veya elektronik katılım değerlendirilir.

Hâkim protokolü kabul etmezse ne olur?

Hâkim özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde değişiklik isteyebilir. Taraflar kabul etmezse dava çekişmeli boşanmaya dönüşür.

Protokolden sonradan dönebilir miyim?

Karar kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönülebilir; bu hâlde dava çekişmeli sürer. Kesinleşmeden sonra mal paylaşımına ilişkin anlaşma kural olarak kesindir.