Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Boşanmada mal paylaşımı, uygulamada en çok yanlış bilinen konulardan biridir. Yaygın kanının aksine, eşlerin sahip olduğu her şey ikiye bölünmez. Paylaşım, evlilik süresince edinilmiş mallar üzerinden ve kanunun belirlediği hesap yöntemine göre yapılır.

Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girmesiyle birlikte yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma olarak belirlenmiştir. Eşler evlenirken veya evlilik sırasında noterde farklı bir rejim (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçmemişlerse bu rejim kendiliğinden uygulanır.

Edinilmiş Mal Nedir?

Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun bunları sayarken şunları belirtir:

• Çalışmasının karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı)
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan dairenin kira geliri)
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler

Son madde önemlidir: evlilik sırasında maaşla alınan bir araç satılıp yerine başka bir mal alınırsa, yeni mal da edinilmiş mal sayılır. Malın şekil değiştirmesi niteliğini değiştirmez.

Kişisel Mal Nedir?

Kişisel mallar paylaşıma girmez. Bunlar:

• Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
• Evlenmeden önce sahip olunan malvarlığı
• Miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla (bağış) edinilen mallar
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel malların yerine geçen değerler

Yani eşlerden birine evlilik sırasında babasından miras kalan tarla kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Ancak o tarlanın kira geliri edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma dâhil olur.

Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dâhil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler.

İspat ve Karine

Kanun, ispat yükünü belirleyen iki önemli kural getirmiştir.

Birincisi: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. İspat edilemeyen mallar, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.

İkincisi: Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Yani bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş bunu belgelemek zorundadır.

Bu nedenle mirasla gelen taşınmazın veraset belgesi, evlilik öncesi alınan malın tapu tarihi, bağışın senedi gibi belgeler paylaşım davasında belirleyici olur. Belgesi olmayan iddia, uygulamada çoğu kez sonuçsuz kalır.

Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Mal rejimi sona erdiğinde (boşanma davasının açıldığı tarih esas alınır) her eş için ayrı bir hesap yapılır:

• Eşin edinilmiş mallarının toplam değeri bulunur.
• Bu mallara ilişkin borçlar düşülür.
• Kalan tutara artık değer denir.
• Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir.

Karşılıklı alacaklar denkleştirilir ve fark tek bir ödemeye dönüşür. Katılma alacağı kural olarak bir para alacağıdır; yani eş, malın kendisine değil değerinin yarısına hak kazanır. Ancak koşulları varsa taşınmazın aynen verilmesi de talep edilebilir.

Değerlendirmede malın tasfiye anındaki sürüm değeri esas alınır. Bu, mal alındığındaki fiyatın değil, davanın karara bağlandığı dönemdeki değerin dikkate alınması demektir.

Değer Artış Payı ve Katkı Payı

Değer artış payı: Eşlerden biri, diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, o malda meydana gelen değer artışından katkısı oranında pay isteyebilir. Katkının parayla yapılmış olması gerekmez.

Katkı payı alacağı: 1 Ocak 2002'den önceki evliliklerde, o tarihe kadar geçen dönem için mal ayrılığı rejimi geçerliydi. Bu dönemde edinilen mallar bakımından katılma alacağı istenemez; bunun yerine katkı payı alacağı talep edilir ve fiilî katkının ispatı gerekir. 2002 sonrası dönem için ise edinilmiş mallara katılma kuralları uygulanır.

Uzun süreli evliliklerde bu iki dönemin ayrı ayrı hesaplanması gerekir; uygulamada davaların uzamasının başlıca sebeplerinden biri budur.

Dava ve Süre

Mal paylaşımı, boşanma davasının içinde karara bağlanmaz. Ayrı bir dava olarak açılır ve kural olarak boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak mahkeme, boşanma kesinleşene kadar bu davayı bekletir.

Katılma alacağı davası, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir. Süre uzun görünse de, mal kaçırma riski nedeniyle beklemek çoğu zaman aleyhe sonuç doğurur.

Karşı tarafın taşınmazlarını devretmesi ihtimali varsa, dava açılırken tapu kaydına tedbir şerhi konulmasını talep etmek gerekir. Bu talep yapılmazsa mal el değiştirebilir ve alacağın tahsili fiilen imkânsız hâle gelebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin maaşıyla aldığı ev benim de mi sayılır?

Ev, alındığı eşin adına tapuda kayıtlı olsa dahi evlilik içinde ve çalışma karşılığı edinildiği için edinilmiş mal sayılır. Bu durumda diğer eş, evin tasfiye anındaki değerinin yarısı oranında katılma alacağına hak kazanır.

Miras kalan mal paylaşıma girer mi?

Hayır. Miras yoluyla edinilen mallar kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Ancak bu malın evlilik içinde elde edilen geliri (kira, faiz gibi) edinilmiş mal kabul edilir ve paylaşıma dâhil olur.

Mal paylaşımı davası boşanmayla birlikte mi açılır?

Birlikte açılabilir, ancak mahkeme boşanma kararı kesinleşene kadar mal rejimi davasını bekletir. Uygulamada çoğunlukla boşanmanın kesinleşmesi beklenerek ayrı bir dava açılır.

Eşim malları üzerine almış, ne yapabilirim?

Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, hesaplamada edinilmiş mallara eklenir. Ayrıca dava sırasında tapu kaydına tedbir konulması talep edilmelidir.