İftira ve Suç Uydurma: Asılsız Şikâyetin Bedeli

Hakkınızda asılsız bir suç isnadıyla şikâyette bulunuldu, soruşturma geçirdiniz ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verildi. Peki şikâyetçi hakkında ne yapabilirsiniz?

Bu yazıda iftira suçunun sınırlarını, benzer suçlardan farkını ve tazminat yolunu anlatıyoruz — ayrıca her beraatın iftira anlamına gelmediğini.

İftira Suçu

TCK m.267: yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi cezalandırılır.

Kritik unsur: fiilin işlenmediğinin bilinmesi. Yani şikâyetçi, isnadın gerçek dışı olduğunu bilerek hareket etmiş olmalıdır.

Bu nedenle her beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı, şikâyetçi hakkında iftira suçu oluştuğu anlamına gelmez. Delil yetersizliği, hatalı algı ya da iyi niyetli yanılgı iftira oluşturmaz.

Ayrıca fiilin maddi eser ve delillerini uyduranlar ile mağdurun bu nedenle gözaltına alınması veya tutuklanması hâllerinde ceza artırılır.

İftira sonucunda mağdurun ağır sonuçlar yaşaması hâlinde ceza ayrıca ağırlaşır.

Benzer Suçlardan Ayrım

Suç uydurma (TCK m.271): işlenmediğini bildiği bir suçu, yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil ve emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimse cezalandırılır. Burada belirli bir kişiye isnat yoktur; ortada olmayan bir suç ihbar edilir.

Suç üstlenme (TCK m.270): yetkili makamlara, gerçeğe aykırı olarak, suçu işlediğini veya suça katıldığını bildiren kişi cezalandırılır. Başkasını korumak için suçu üstlenme bu kapsamdadır.

Yalan tanıklık (TCK m.272): hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kişi cezalandırılır.

Hakaret ile ayrım da önemlidir: iftirada somut bir suç isnadı ve yetkili makama bildirim vardır; hakarette ise onur, şeref ve saygınlığa yönelik bir saldırı söz konusudur.

Etkin Pişmanlık

TCK m.269, iftira suçunda etkin pişmanlığı düzenler ve kademeli indirim öngörür.

İftira edenin, mağdur hakkında soruşturma başlamadan önce, kovuşturma başlamadan önce, hükümden önce ya da hükmün kesinleşmesinden sonra gerçeği söylemesi hâllerine göre cezada farklı oranlarda indirim yapılır.

Gerçeğin ne kadar erken söylendiği, indirim oranını doğrudan etkiler; en yüksek indirim soruşturma başlamadan önce gerçeği söyleyen için öngörülmüştür.

Bu düzenlemenin amacı, mağdurun bir an önce isnattan kurtarılmasını teşvik etmektir.

Ne Zaman Şikâyet Edilebilir?

İftira suçundan şikâyette bulunmak için önce asıl soruşturmanın sonuçlanmış olması beklenir; çünkü isnadın gerçek dışılığının ortaya çıkması gerekir.

Uygulamada izlenen yol:

1. Hakkınızdaki soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına dair karar alınması ya da yargılama sonunda beraat edilmesi
2. Kararın kesinleşmesi
3. Şikâyetçinin gerçek dışılığı bildiğini gösteren olguların ortaya konularak suç duyurusunda bulunulması

Üçüncü adım belirleyicidir. Şikâyetçinin kastını gösteren olgular: aynı kişi hakkında tekrarlanan asılsız şikâyetler, aralarındaki husumet, şikâyetin belirli bir amaca (boşanma davası, iş uyuşmazlığı, miras çekişmesi) hizmet etmesi, uydurulmuş belge veya sahte delil bulunması.

İftira suçu resen soruşturulur; şikâyete tabi değildir. Ancak mağdurun suç duyurusu, savcılığın harekete geçmesini sağlar.

Tazminat Yolu

Ceza yolundan bağımsız olarak, asılsız şikâyet nedeniyle uğranılan zarar için tazminat davası açılabilir.

Dayanak, haksız fiil hükümleri (TBK m.49 vd.) ve kişilik haklarının korunmasına ilişkin hükümlerdir (TMK m.24-25, TBK m.58).

İstenebilecekler: soruşturma nedeniyle yapılan avukatlık ve yol giderleri, iş kaybı ve manevi tazminat.

Burada da ölçüt, şikâyet hakkının kötüye kullanılmış olmasıdır. Anayasa'nın 74. maddesi kapsamındaki şikâyet hakkı korunmakla birlikte, bu hak dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanılamaz.

Ayrıca haksız yere gözaltına alınma veya tutuklanma söz konusuysa, CMK m.141 kapsamında Devletten tazminat istenmesi ayrı bir yoldur ve bu talep, iftira edene karşı açılacak davadan bağımsızdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Beraat ettim, şikâyetçi hakkında iftira davası açabilir miyim?

Beraat tek başına yeterli değildir. Şikâyetçinin isnadın gerçek dışı olduğunu bildiğini gösteren olguların ortaya konması gerekir.

İftira ile suç uydurma farkı nedir?

İftirada belirli bir kişiye somut suç isnadı vardır. Suç uydurmada ise ortada olmayan bir suç, kişi belirtilmeksizin ihbar edilir.

İftira eden gerçeği söylerse ne olur?

TCK m.269 uyarınca gerçeği hangi aşamada söylediğine göre cezada kademeli indirim yapılır; en yüksek indirim soruşturma başlamadan önce söyleyene uygulanır.

Tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Haksız fiil ve kişilik haklarının ihlali hükümlerine dayanarak maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Haksız yere tutuklandım, ne yapabilirim?

CMK m.141 kapsamında Devletten tazminat isteyebilirsiniz; bu talep iftira edene karşı açılacak davadan bağımsızdır.