Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi

Yurt dışında boşandınız ama Türkiye'de hâlâ evli görünüyorsunuz. Ya da yabancı bir mahkemenin verdiği nafaka kararını Türkiye'de icra ettirmek istiyorsunuz.

Bunun yolu tanıma ve tenfiz. Bu yazıda ikisi arasındaki farkı, koşulları ve daha hızlı bir alternatifi anlatıyoruz.

Tanıma ve Tenfiz Farkı

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) bu konuyu düzenler.

Tanıma (m.58): yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilmesidir. Kararın Türkiye'de hukuki sonuç doğurmasını sağlar ancak icra edilebilirlik vermez.

Tenfiz (m.50): yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi için yetkili Türk mahkemesince tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.

Pratik ayrım: yalnızca boşanmanın nüfusa işlenmesini istiyorsanız tanıma yeterlidir. Nafaka veya tazminat gibi bir edimin icra edilmesini istiyorsanız tenfiz gerekir.

Aynı kararın hem tanınması hem tenfizi birlikte istenebilir; boşanma kararında hem boşanmanın tanınması hem nafaka hükmünün tenfizi talep edilebilir.

Koşullar

MÖHUK m.54, tenfiz şartlarını sayar:

• Türkiye ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulamanın bulunması
• İlamın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilamın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmaması
• Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması
• Davalının savunma hakkına riayet edilmiş olması — kendisine karşı tenfiz istenen kişinin, hükmü veren mahkemeye usulüne uygun şekilde çağrılmamış, temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında hüküm verilmiş olduğunu ileri sürerek itiraz etmemesi

Tanıma için (m.58): tenfiz şartlarından karşılıklılık dışındakiler aranır. Yani tanımada mütekabiliyet şartı yoktur — bu, tanımayı önemli ölçüde kolaylaştırır.

Ayrıca ilamın kesinleşmiş olması ve kesinleşme şerhini taşıması gerekir.

Dava ve Belgeler

Görevli mahkeme: tenfiz ve tanıma kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesi görevlidir.

Yetkili mahkeme: kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesi; Türkiye'de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri.

Dilekçeye eklenecek belgeler (m.53):

• Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi
• İlamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi

Onaylama, Türkiye'nin taraf olduğu La Haye Sözleşmesi kapsamında apostil şerhi ile ya da konsolosluk onayıyla yapılır.

Tanıma ve tenfiz davaları basit yargılama usulüne göre görülür ve karar, temyiz veya istinaf yoluna tabidir.

Daha Hızlı Yol: Nüfusa Doğrudan Tescil

Boşanma kararları bakımından önemli bir kolaylık vardır.

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'na eklenen düzenleme uyarınca, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte başvurması, verilen kararın usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartıyla, nüfus kütüğüne tescil edilir.

Bu yol, mahkeme kararına gerek olmaksızın doğrudan nüfus müdürlüğüne veya dış temsilciliklere başvurularak işletilir.

Ancak şartı önemlidir: tarafların birlikte başvurması gerekir. Diğer taraf başvurmuyorsa ya da ulaşılamıyorsa tanıma davası açılmalıdır.

Ayrıca bu yolla yalnızca boşanmanın tescili sağlanır; nafaka, velayet ve tazminat gibi hükümlerin icra edilebilmesi için ayrıca tenfiz gerekir.

Sık Karşılaşılan Sorunlar

• Kesinleşme şerhi eksikliği. Kararın kesinleştiğini gösteren belge olmadan dava reddedilir.
• Apostil eksikliği. Onaylama usulüne uyulmaması sık karşılaşılan bir eksikliktir.
• Tercüme sorunu. Yeminli tercüman tarafından yapılmış ve onanmış tercüme gerekir.
• Kamu düzeni itirazı. Özellikle velayet ve nafaka hükümlerinde, Türk hukukunun temel ilkeleriyle bağdaşmayan düzenlemeler tartışma konusu olur. Ancak kamu düzeni istisnası dar yorumlanır; yalnızca hükmün Türk hukukundan farklı olması yeterli değildir.
• Savunma hakkı itirazı. Davalı, yabancı mahkemede usulüne uygun çağrılmadığını ileri sürerek tenfize itiraz edebilir.

Bu nedenle dava açmadan önce belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun olduğundan emin olun; eksik belgeyle açılan davalar hem zaman hem masraf kaybettirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıma ile tenfiz farkı nedir?

Tanıma, kararın kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilmesidir. Tenfiz ise kararın Türkiye'de icra edilebilmesini sağlar.

Tanımada karşılıklılık şartı var mı?

Hayır. Tanımada mütekabiliyet şartı aranmaz; diğer tenfiz şartları uygulanır.

Hangi mahkemede açılır?

Asliye mahkemesinde; aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesinde. Yetkili mahkeme karşı tarafın yerleşim yeri, yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleridir.

Yurt dışında boşandım, Türkiye'de bekârım mı?

Karar tanınana veya nüfusa tescil edilene kadar Türkiye'de evli görünürsünüz. Tarafların birlikte başvurmasıyla doğrudan nüfusa tescil mümkündür.

Hangi belgeler gerekir?

İlamın usulen onanmış aslı veya onanmış örneği ile kesinleşme belgesi ve her ikisinin onanmış tercümeleri. Onaylama apostil veya konsolosluk onayıyla yapılır.