Taşeron İşçilerin Hakları ve Asıl İşveren Sorumluluğu

Alt işveren (taşeron) işçileri, Türkiye'de milyonlarca kişiyi kapsayan büyük bir çalışan grubunu oluşturmaktadır. İnşaattan gıdaya, sağlıktan güvenliğe kadar pek çok sektörde faaliyet gösteren şirketler, işlerinin bir bölümünü alt işverenlere (taşeronlara) devretmektedir. Bu sistemde çalışan işçiler ise kimi zaman haklarını kimin karşısında arayacaklarını bilemez; taşeron şirket kapanınca her şeyin bittiğini sanır. Oysa hukuk bu konuda işçiyi koruyan güçlü bir düzenleme öngörmektedir: asıl işverenin müteselsil sorumluluğu.

Bu yazıda alt işveren ilişkisinin ne olduğunu, asıl işverenin hangi alacaklardan sorumlu tutulabileceğini ve haklarınızı nasıl talep edebileceğinizi anlatacağım.

Alt İşveren İlişkisi Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesi, alt işveren ilişkisini tanımlamaktadır. Buna göre asıl işveren, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin belirli bölümlerinde, uzmanlık isteyen bu işlerde başka bir işverene iş vermesiyle alt işverenlik ilişkisi kurulmuş olur. Bu ilişkide:

• Asıl işveren: İşyerinin sahibi olan, işin büyük bölümünü yürüten taraf (genellikle büyük şirket veya kamu kurumu)
• Alt işveren (taşeron): Asıl işverenden belirli bir iş alarak kendi işçileriyle bu işi yürüten küçük şirket veya müteahhit
• Alt işveren işçisi: Teknik olarak taşeron şirketle iş sözleşmesi imzalamış olan, ancak asıl işverenin işyerinde çalışan işçi

Kanun, muvazaalı (sahte) alt işverenlik ilişkisini kesinlikle yasaklamaktadır. Eğer asıl işverenin işçilerini korumak amacıyla ya da asıl işi tamamen devretmek suretiyle oluşturulan bir alt işveren ilişkisi varsa, Yargıtay bu ilişkiyi muvazaalı saymakta ve taşeron işçileri başından itibaren asıl işverenin işçisi olarak kabul etmektedir. Bu karar işçi için son derece önemli sonuçlar doğurur: kıdem süresi asıl işverenin işyerinde çalışmaya başlama tarihinden itibaren hesaplanır.

Asıl İşverenin Müteselsil Sorumluluğu

İş Kanunu'nun 2/6. fıkrası gereğince asıl işveren, alt işveren işçilerine karşı alt işverenle birlikte müteselsil olarak sorumludur. Bu, pratikte son derece güçlü bir hukuki koruma anlamına gelir.

Müteselsil sorumluluk kapsamında asıl işveren şu alacaklardan sorumludur:

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Fazla mesai ücreti
• Yıllık ücretli izin alacağı
• Ödenmemiş ücretler
• Hafta tatili ücreti
• Ulusal bayram ve genel tatil ücretleri

Yargıtay bu sorumluluğu geniş yorumlamaktadır. Taşeron şirket iflas etmiş olsa bile, kapanmış olsa bile asıl işverenin sorumluluğu devam etmektedir. İşçi, doğrudan asıl işverene karşı dava açabilir ve alacaklarını ondan tahsil edebilir.

"Asıl işveren, alt işveren işçilerine karşı alt işveren ile birlikte sorumludur."

4857 sayılı İş Kanunu, Madde 2/6

Kamu İhale Kanunu ve Taşeron

Kamu sektöründe taşeron çalışanlar için 2018 yılında köklü bir değişiklik gerçekleşti. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile özellikle belediyelerde ve diğer kamu kurumlarında alt işveren bünyesinde uzun süredir çalışan işçilerin önemli bir bölümü kadroya alındı.

Ancak bu geçiş sürecinin dışında kalan ya da özel sektörde taşeron olarak çalışan işçiler için müteselsil sorumluluk kuralları geçerliliğini korumaktadır. Özel sektörde ihale değişikliği nedeniyle taşeron firmanın değişmesi, işçinin haklarını ortadan kaldırmaz; yeni taşeron devir aldığında önceki dönemin alacakları da güvence altındadır.

Taşeron İşçisi Haklarını Nasıl Alır?

Haklarınızı talep etmek için izleyebileceğiniz adımlar şunlardır:

1. Belge toplama: İş sözleşmenizi, bordro kopyalarınızı, işe giriş bildirgesi örneklerini ve varsa alt işveren sözleşmesini temin edin. Asıl işverenin kim olduğunu sözleşmenizde ve SGK kayıtlarınızda kontrol edin.

2. SGK hizmet dökümü: e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü alın. Kıdem sürenizin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, hangi işveren üzerinden prim yatırıldığını kontrol edin.

3. Arabuluculuk: Bireysel iş uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabuluculuk zorunludur. Hem alt işvereni hem de asıl işvereni arabuluculuk sürecine davet etmek mümkündür.

4. İş mahkemesinde dava: Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, hem alt işveren hem de asıl işveren aleyhine birlikte iş mahkemesinde dava açılabilir. Her iki davalının da müteselsil sorumluluğu talep edilir.

Taşeron sisteminde çalışıyorsanız en önemli tavsiyem şudur: İş ilişkiniz sona erdiğinde ya da çalıştığınız dönemde alacaklarınız ödenmiyorsa zaman kaybetmeden bir avukattan destek alın. Asıl işverenin sağlam mali yapısı, haklarınızı güvence altına almak için önemli bir fırsat sunmaktadır; bu fırsatı değerlendirin.