Yabancıların Türkiye'de Çalışma ve Oturma İzni

Türkiye'de çalışmak isteyen yabancılar ve yabancı istihdam etmek isteyen işverenler için iki ayrı izin süreci var: çalışma izni ve ikamet izni.

Bu yazıda başvuru usullerini, muafiyetleri, izinsiz çalışmanın yaptırımlarını ve ret kararına karşı yolları anlatıyoruz.

Çalışma İzni

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancıların Türkiye'de çalışmasını düzenler.

Başvuruyu kim yapar? Yurt içinden yapılan başvurularda, geçerli ikamet izni bulunan yabancılar adına işveren başvuru yapar. Yurt dışından yapılan başvurular ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti temsilciliğine yapılır; işveren de yurt içinden eş zamanlı başvuruda bulunur.

İzin türleri:

• Süreli çalışma izni: ilk başvuruda en çok bir yıl; sonraki uzatmalarda aynı işveren yanında kanunda öngörülen sürelerle uzatılabilir.
• Süresiz çalışma izni: kanunda belirtilen koşulları (uzun dönem ikamet izni veya belirli süre yasal çalışma) taşıyan yabancılara verilebilir.
• Bağımsız çalışma izni: profesyonel meslek mensubu yabancılara, kanunda öngörülen şartlarla verilebilir.
• Turkuaz Kart: nitelikli iş gücü ve nitelikli yatırımcılar için öngörülmüştür.

Önemli: verilen çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine geçer.

Muafiyetler ve Sınırlamalar

Kanun, bazı hâllerde çalışma izni muafiyeti öngörür. Muafiyet kapsamı ve süreleri mevzuatla belirlenir; muafiyet kapsamındakiler de bildirim yükümlülüğüne tabidir.

Buna karşılık bazı meslekler yalnızca Türk vatandaşlarınca icra edilebilir. Özel kanunlarla düzenlenen bu meslekler arasında avukatlık, noterlik, diş hekimliği ve eczacılık gibi meslekler ile kanunda sayılan diğer görevler bulunur.

Ayrıca iş yerinde çalıştırılabilecek yabancı sayısı bakımından oranlar ve asgari sermaye gibi değerlendirme ölçütleri uygulanabilir; bu ölçütler Bakanlıkça belirlenir.

Başvuru öncesi bu ölçütlerin kontrol edilmesi, ret kararlarının önüne geçer.

İzinsiz Çalışmanın Sonuçları

6735 sayılı Kanun m.23, izinsiz çalışma hâlinde uygulanacak idari para cezalarını düzenler.

Ceza, hem izinsiz çalışan yabancıya hem de çalıştıran işverene uygulanır. İşveren bakımından ceza, çalıştırılan her yabancı için ayrı ayrı verilir ve tekrarı hâlinde artırılır.

Ayrıca işveren, yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlü tutulur.

İdari para cezasına karşı, Kabahatler Kanunu çerçevesinde tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.

Ayrıca izinsiz çalışma, yabancı bakımından ikamet izninin iptali ve sınır dışı işlemleri riskini doğurur.

İkamet İzni

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, ikamet izni türlerini sayar:

• Kısa dönem ikamet izni — bilimsel araştırma, taşınmaz maliki olma, ticari bağlantı, turizm ve benzeri amaçlarla
• Aile ikamet izni — eş ve çocuklar için
• Öğrenci ikamet izni
• Uzun dönem ikamet izni — kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalanlara belirli koşullarla
• İnsani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni

Başvurular Göç İdaresi birimlerine yapılır. İkamet izni başvurusunun reddi, iptali veya uzatılmaması kararları ilgiliye tebliğ edilir.

Bu kararlara karşı idari yargı yolu açıktır; iptal davası idare mahkemesinde açılır ve süre tebliğden itibaren altmış gündür.

Sınır Dışı Kararına İtiraz

En kritik ve en kısa süreli süreç budur.

6458 sayılı Kanun m.53 uyarınca sınır dışı etme kararı, gerekçeleriyle birlikte hakkında karar alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir.

Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir.

Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır ve mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir.

Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

Bu yedi günlük süre çok kısadır ve kaçırıldığında telafisi güçtür; karar tebliğ edildiği anda hukuki destek alınması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışma izni başvurusunu kim yapar?

Yurt içinden yapılan başvurularda geçerli ikamet izni bulunan yabancı adına işveren; yurt dışından yapılanlarda yabancı, Türkiye Cumhuriyeti temsilciliğine başvurur ve işveren eş zamanlı başvurur.

Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?

Evet. Verilen çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer.

İzinsiz çalışmanın cezası nedir?

Hem yabancıya hem işverene idari para cezası uygulanır; işveren ayrıca konaklama ve dönüş masraflarından sorumlu tutulur. Ceza tekrarında artırılır.

İkamet izni reddedilirse ne yapabilirim?

İdare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz; süre tebliğden itibaren altmış gündür.

Sınır dışı kararına kaç günde itiraz edilir?

Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine. Başvurular on beş günde sonuçlandırılır ve karar kesindir.