Türk Vatandaşlığının Kazanılması ve Kaybı

Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ile düzenleniyor. Kazanma yolları birden fazla ve her birinin koşulları farklı.

Bu yazıda vatandaşlığın kazanılma ve kaybedilme yollarını, sürelerini ve mavi kart uygulamasını anlatıyoruz.

Doğumla Kazanma

5901 sayılı Kanun m.6: doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı, soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden kazanılır.

Soy bağı esası (m.7): Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır.

Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise, soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır.

Doğum yeri esası (m.8): Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır. Bu, vatansızlığı önlemeye yöneliktir.

Genel Olarak Sonradan Kazanma

M.11, Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda aranan şartları sayar:

• Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek
• Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek
• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak
• İyi ahlak sahibi olmak
• Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek
• Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak

Önemli: bu şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m.10). Karar idarenin takdirindedir.

Evlenme Yoluyla Kazanma

M.16: bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz.

Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir.

Başvuru sahiplerinde;

• Aile birliği içinde yaşamak
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak

şartları aranır.

Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz.

Ayrıca evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler.

İstisnai Yolla Kazanma

M.12, Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile bazı kişilerin Türk vatandaşlığını kazanabileceğini öngörür:

• Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen kişiler
• Göçmen olarak kabul edilen kişiler
• Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler

Ayrıca ilgili yönetmelikte, belirli tutarda taşınmaz edinme, sabit sermaye yatırımı, mevduat veya istihdam oluşturma gibi ölçütlerle vatandaşlık kazanılmasına ilişkin düzenlemeler yer alır. Bu ölçütler ve tutarlar mevzuat değişikliklerine tabidir; başvuru öncesi güncel düzenleme kontrol edilmelidir.

Kayıp ve Mavi Kart

Çıkma izni (m.25). Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyenlerde; ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak, herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak, hakkında herhangi bir malî ve cezaî tahdit bulunmamak şartları aranır.

Mavi Kart (m.28). Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanunda belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler.

Ancak seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü bu kapsamda değildir. Kamu görevlerine girme bakımından ise Türk vatandaşı olma koşulu aranır.

Bu hakların kullanımında Mavi Kart ibraz edilir ve ilgililer nüfus kütüğüne kaydedilir.

Vatandaşlıktan çıkarma (m.29). Kanunda sayılan hâllerde — yabancı bir devletin izin verilmeyen hizmetinde bulunmaya devam etmek, Türkiye ile savaş hâlinde bulunan bir devletin her türlü hizmetinde izinsiz çalışmaya devam etmek gibi — Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlıktan çıkarılma söz konusu olabilir.

Vatandaşlığın kaybına ilişkin kararlar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve bu kararlara karşı idari yargı yolu açıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk vatandaşlığı için kaç yıl ikamet gerekir?

Genel yoldan kazanmada, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet şartı aranır.

Evlenerek vatandaş olabilir miyim?

Doğrudan değil. En az üç yıldır evli olmak ve evliliğin devam etmesi hâlinde başvurulabilir; aile birliği içinde yaşama şartı da aranır.

Şartları taşıyorsam vatandaşlık kesin mi?

Hayır. Kanun, şartların taşınmasının kişiye vatandaşlığın kazanılmasında mutlak hak sağlamadığını açıkça belirtir.

Mavi Kart nedir?

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoylarının, istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmasını sağlayan belgedir.

Mavi Kartla seçmen olabilir miyim?

Hayır. Seçme ve seçilme hakkı, muafen araç veya ev eşyası ithali ve askerlik yükümlülüğü Mavi Kart kapsamı dışındadır.