Kişisel İlişki (Görüş) Düzenlemesi ve İhlali

Velayet bir ebeveynde ama diğerinin çocukla ilişki kurma hakkı da yasal bir güvence altında. Uygulamada en çok çekişme yaratan konulardan biri.

Bu yazıda kişisel ilişkinin nasıl düzenlendiğini, kararın nasıl uygulandığını ve 2022'de değişen infaz sistemini anlatıyoruz.

Yasal Dayanak

TMK m.323: ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.

TMK m.324: ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.

Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını kanunda öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlarsa ya da çocuk ile ciddi olarak ilgilenmezlerse veya diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir.

TMK m.325 ayrıca üçüncü kişilerle kişisel ilişkiyi düzenler: olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocuk ile kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir.

Bu hüküm, büyükanne ve büyükbabaların torunlarıyla ilişki kurma taleplerinin dayanağıdır.

Kararda Ne Yazmalı?

Uygulamadaki sorunların büyük bölümü, kararın yeterince açık yazılmamasından doğar.

Talep edilirken ve kararda yer alması gerekenler:

• Günler ve saatler. “Ayın birinci ve üçüncü hafta sonu, cumartesi 10:00'dan pazar 17:00'ye kadar” gibi tereddütsüz ifade.
• Yarıyıl ve yaz tatili. Hangi tarihler arasında, kaç gün.
• Dinî ve resmî bayramlar. Hangi bayramın hangi gününde, kaçta kaça kadar.
• Doğum günleri. Çocuğun ve ebeveynin doğum günü düzenlemesi.
• Teslim yeri. Adres olarak açıkça belirtilmeli; “tarafların anlaşacağı yer” ifadesi uyuşmazlık üretir.
• Teslim eden ve alan. Çocuğu kimin getirip kimin alacağı.
• İletişim. Telefon veya görüntülü görüşme günleri ve saatleri.

Çocuğun yaşı da düzenlemeyi etkiler: küçük yaştaki çocuklarda geceli görüşme yerine gündüz görüşmeleri, uzman raporu doğrultusunda kademeli olarak genişletilebilir.

Kararın Uygulanması: Yeni Sistem

Bu konuda 2022'de önemli bir değişiklik oldu.

Daha önce çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları icra dairesi aracılığıyla yerine getiriliyordu. İcra ve İflas Kanunu'nun bu konudaki hükümleri 7343 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Konu artık 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamına alınmıştır. Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri tarafından yerine getirilir.

Bu değişikliğin amacı, çocuğun icra memuru eşliğinde teslim alınması gibi travmatik uygulamaları sona erdirmektir.

Başvuru: kararın yerine getirilmesi için adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. Müdürlük, teslimin çocuğun üstün yararına uygun biçimde gerçekleşmesi için gerekli işlemleri yapar ve gerektiğinde teslim mekânları kullanılır.

Bu sistemde uzman görevlendirilmesi ve psikososyal destek de öngörülmüştür.

Karar Uygulanmazsa

Velayet sahibi ebeveyn kararı uygulamıyorsa yapılacaklar:

1. Her ihlali belgeleyin. Tarih, saat, teslim yerinde bulunduğunuzu gösteren kayıt (tanık, konum kaydı, kamera görüntüsü).
2. Adli destek müdürlüğüne başvurun. Kararın yerine getirilmesini talep edin.
3. Zorlayıcı tedbirleri isteyin. 5395 sayılı Kanun kapsamında öngörülen tedbirlerin uygulanmasını talep edin.
4. Velayetin değiştirilmesi davası açın. Kişisel ilişkinin sistemli biçimde engellenmesi, velayetin değiştirilmesi sebeplerinden biridir.
5. Tedbir talebinde bulunun. Çocuğun yurt dışına çıkışının önlenmesi ve adres değişikliğinin bildirilmesi.

Dördüncü madde önemlidir: uygulamada mahkemeler, diğer ebeveynle ilişkinin sürekli engellenmesini çocuğun üstün yararına aykırı bir davranış olarak değerlendirir.

Bu nedenle her ihlalin tarihli biçimde kaydedilmesi, sonraki davanın en güçlü delilidir.

Düzenlemenin Değiştirilmesi

Kişisel ilişki kararı da değişen koşullara göre yeniden düzenlenebilir.

Değişiklik talebini haklı kılan durumlar:

• Çocuğun yaşının ilerlemesi ve okul düzeninin değişmesi
• Taraflardan birinin başka bir şehre veya ülkeye taşınması
• Çalışma düzenindeki değişiklik
• Çocuğun sağlık durumu
• Mevcut düzenlemenin çocuğun yararına uygun olmadığının anlaşılması

Talep, aile mahkemesine yapılır ve mevcut düzenlemenin neden yetersiz kaldığı somut olarak gösterilmelidir.

Yurt dışına çıkış. Velayet sahibi ebeveynin çocuğu yurt dışına götürmesi, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını etkileyeceğinden tedbir konusudur. Çocuğun yurt dışına çıkışının önlenmesi için mahkemeden tedbir kararı istenebilir.

Uluslararası boyutta ise Türkiye'nin taraf olduğu Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi çerçevesinde iade talebinde bulunulabilir; başvuru merkezî makam olan Adalet Bakanlığına yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişisel ilişki kararı nasıl uygulanır?

Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur; icra dairesi aracılığıyla teslim uygulaması 2022'de kaldırılmıştır.

Karar uygulanmıyorsa ne yapabilirim?

Her ihlali belgeleyin, adli destek müdürlüğüne başvurun ve zorlayıcı tedbirleri isteyin. Sürekli engelleme, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.

Büyükanne ve büyükbaba torunuyla görüşebilir mi?

TMK m.325 uyarınca olağanüstü hâller mevcutsa ve çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde hısımlara da kişisel ilişki hakkı tanınabilir.

Kararda neler yazmalı?

Gün ve saatler, tatil ve bayram düzenlemeleri, teslim yeri ve teslimi yapacak kişiler ile telefon/görüntülü görüşme günleri açıkça belirtilmelidir.

Çocuğun yurt dışına çıkarılmasını engelleyebilir miyim?

Mahkemeden tedbir kararı isteyebilirsiniz. Çocuk yurt dışına götürülmüşse Lahey Sözleşmesi kapsamında Adalet Bakanlığına iade başvurusu yapılabilir.