Nafaka Artırım ve Azaltım Davası

Beş yıl önce bağlanan nafaka bugün çocuğun ihtiyacını karşılamıyor. Ya da tersi: nafaka yükümlüsü işini kaybetti ve ödeyemiyor.

Türk Medeni Kanunu her iki durumu da düzenliyor. Bu yazıda nafakanın nasıl artırılacağını, azaltılacağını ve en baştan yapılabilecek bir düzenlemeyle nasıl dava zahmetinden kurtulunacağını anlatıyoruz.

Yasal Dayanak

Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi açıktır: tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.

Ayrıca hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

Bu son hüküm çok işlevseldir ve az kullanılır: boşanma davasında nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılmasına karar verilmesini isteyebilirsiniz. Böylece her birkaç yılda bir artırım davası açmak gerekmez.

Bunu boşanma davasında talep etmeyi unuttuysanız, artırım davasında ileriye dönük artış oranı belirlenmesini isteyebilirsiniz.

Artırım: Ne Zaman İstenir?

Artırım için “değişen koşulların” gösterilmesi gerekir:

• Çocuğun ihtiyaçlarının artması. Yaş ilerlemesi, okul dönemine geçiş, özel eğitim veya sağlık ihtiyacı.
• Yükümlünün gelirinin artması. Terfi, iş değişikliği, ek gelir.
• Ekonomik koşullardaki değişim. Alım gücündeki düşüş.
• Nafaka alacaklısının durumundaki kötüleşme. İş kaybı, sağlık sorunu.

Belirli bir süre beklemek zorunlu değildir; ancak nafakanın bağlandığı tarihten bu yana koşulların gerçekten değiştiğini göstermek gerekir. Çok kısa aralıklarla açılan davalar bu nedenle reddedilebilir.

Artırıma karar verilmesi hâlinde, kural olarak dava tarihinden itibaren geçerli olur.

Azaltım ve Kaldırma

Nafaka yükümlüsü de aynı maddeye dayanarak azaltım isteyebilir:

• İş kaybı veya gelirde ciddi düşüş
• Sağlık sorunu nedeniyle çalışamama
• Yeniden evlenme ve yeni bakmakla yükümlü olunan kişiler
• Çocuğun kendi geliriyle ihtiyaçlarını karşılar hâle gelmesi

Yoksulluk nafakası bakımından ise kanun ayrıca sona erme hâlleri sayar (TMK m.176/3): irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar.

Ayrıca alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.

Bu son hâller mahkeme kararı gerektirir; kendiliğinden sonuç doğurmaz. Ödemeyi tek taraflı kesmek, icra takibiyle karşılaşmanıza yol açar.

Dava, Görev ve İspat

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi olabilir; nafaka davalarında bu yetki kuralı davacı lehinedir.

Bu dava için arabuluculuk dava şartı değildir; doğrudan dava açılır.

İspat için toplanacaklar:

• Karşı tarafın gelir durumunu gösteren SGK ve vergi kayıtları (mahkemeden celbi istenir)
• Çocuğun okul, kurs ve sağlık giderlerine ilişkin belgeler
• Kira, fatura ve zorunlu gider belgeleri
• Sağlık raporları
• Tapu ve araç kayıtları — malvarlığı araştırması

Karşı tarafın gelirini bilmiyorsanız, dilekçede SGK, vergi dairesi, tapu ve trafik kayıtlarının celbini talep edin. Mahkeme bu araştırmayı yapar.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka ne zaman artırılabilir?

Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde. Belirli bir bekleme süresi yoktur ama koşulların gerçekten değiştiği gösterilmelidir.

Her yıl otomatik artış mümkün mü?

Evet. Hâkim nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir; ÜFE oranında artış talep edilebilir.

Yoksulluk nafakası ne zaman kalkar?

Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden. Fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâlinde mahkeme kararıyla.

Ödeyemiyorum, kesebilir miyim?

Hayır. Tek taraflı kesme icra takibiyle karşılaşmanıza yol açar. Azaltım veya kaldırma için dava açmanız gerekir.

Karşı tarafın gelirini bilmiyorum, ne yapmalıyım?

Dilekçede SGK, vergi dairesi, tapu ve trafik kayıtlarının celbini talep edin; mahkeme malvarlığı araştırmasını yapar.