Cayma Hakkı: 14 Gün Kuralı ve İstisnaları

İnternetten bir ürün aldınız, elinize geçti ve beğenmediniz. Satıcı “ayıplı değil, iade alamayız” diyor. Oysa mesafeli satışta iade için ürünün ayıplı olması gerekmez.

Cayma hakkı, tüketiciye hiçbir gerekçe göstermeden sözleşmeden dönme imkânı verir. Bu yazıda sürenin ne zaman başladığını, kargo ücretini kimin ödediğini ve hangi ürünlerde bu hakkın bulunmadığını anlatıyoruz.

Cayma Hakkı Nedir, Nerede Vardır?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesi, mesafeli sözleşmelerde tüketiciye on dört gün içinde cayma hakkı tanır. Aynı hak kapıdan satışlarda da bulunur (m.47).

Mesafeli sözleşme, tarafların fiziksel olarak bir araya gelmeden, uzaktan iletişim aracıyla kurdukları sözleşmedir: internet sitesi, telefon, mesajlaşma uygulaması.

Buna karşılık mağazadan yapılan alışverişte kanuni bir cayma hakkı yoktur. Mağazaların uyguladığı iade politikaları kendi ticari tercihleridir; kanundan doğmaz.

Cayma hakkının kullanılması için gerekçe göstermek gerekmez ve tüketiciden ceza şartı istenemez.

Süre Ne Zaman Başlar?

On dört günlük süre, malın teslim alındığı gün başlar — sipariş verildiği gün değil.

Bazı özel durumlar vardır:

• Hizmet sözleşmelerinde süre, sözleşmenin kurulduğu günden işler.
• Parça parça teslimde süre, son parçanın teslim alındığı günden başlar.
• Düzenli teslimlerde ilk malın tesliminden itibaren işler.

Önemli bir koruma daha var: satıcı, cayma hakkı konusunda tüketiciyi usulüne uygun bilgilendirmemişse, on dört günlük süre işlemeye başlamaz. Bu durumda süre uzar; bilgilendirme yapıldığı anda yeniden işlemeye başlar.

Bildirimin süresi içinde gönderilmiş olması yeterlidir; satıcıya ulaşma tarihi belirleyici değildir. Bu yüzden bildirimi yazılı ve kayıtlı bir yolla yapın: e-posta, site üzerindeki iade formu veya noter ihtarnamesi.

Kargo Ücretini Kim Öder?

Kural şudur: satıcı, cayma bildirimini aldığı tarihten itibaren on dört gün içinde tahsil ettiği tüm ödemeleri iade etmek zorundadır. Buna teslim masrafları da dâhildir.

İade kargo ücreti ise ayrı bir konudur. Satıcı, ön bilgilendirmede iade için hangi taşıyıcının kullanılacağını belirtmişse, tüketici o taşıyıcıyla gönderdiğinde iade masrafından sorumlu tutulmaz. Taşıyıcı belirtilmemişse iade masrafı tüketiciden istenemez.

Tüketici de malı, cayma bildiriminden itibaren on gün içinde geri göndermekle yükümlüdür.

Malın kullanımdan kaynaklanan değer kaybı söz konusuysa satıcı bunu talep edebilir; ancak malın niteliğini ve işleyişini anlamak için yapılan olağan deneme değer kaybı sayılmaz.

Cayma Hakkının Bulunmadığı Hâller

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği bazı ürün ve hizmetleri cayma hakkının dışında bırakır. Başlıcaları:

• Fiyatı finansal piyasadaki dalgalanmalara bağlı ürünler
• Kişiye özel hazırlanan veya tüketicinin istekleri doğrultusunda üretilen mallar
• Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar
• Ambalajı açıldığında iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünler
• Teslimden sonra başka ürünlerle karışan ve ayrıştırılması mümkün olmayan mallar
• Ambalajı açılmış ses veya görüntü kayıtları, yazılımlar ve kitaplar
• Anında ifa edilen hizmetler ve elektronik ortamda anında sunulan gayrimaddi mallar
• Belirli bir tarihte yapılması gereken konaklama, taşıma, yeme-içme ve eğlence hizmetleri

Bu istisnalar dar yorumlanır. Satıcının “iade kabul edilmez” yazması tek başına yeterli değildir; ürünün gerçekten bu kapsama girmesi gerekir.

Satıcı İade Etmezse

Önce yazılı bildirim yapın ve iade talebinizi kayda geçirin. Sonuç alınamazsa uyuşmazlık tutarına göre iki yol vardır.

Tüketici hakem heyeti, parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda zorunlu başvuru yeridir. Başvuru ücretsizdir ve dosya evrak üzerinden karara bağlanır.

Tüketici mahkemesi, sınırın üstündeki uyuşmazlıklarda görevlidir. Tüketici davalarında harç muafiyeti bulunur.

Her iki yolda da elinizde şunlar olmalı: sipariş kaydı, ödeme belgesi, cayma bildiriminin gönderildiğini gösteren kayıt ve varsa kargo takip numarası.

Sıkça Sorulan Sorular

Cayma süresi ne zaman başlar?

Malın teslim alındığı gün. Hizmetlerde sözleşmenin kurulduğu gün, parça parça teslimde son parçanın tesliminde başlar.

Satıcı beni bilgilendirmediyse ne olur?

Cayma hakkı konusunda usulüne uygun bilgilendirme yapılmamışsa on dört günlük süre işlemeye başlamaz; bilgilendirme yapıldığında işlemeye başlar.

İade kargo ücretini kim öder?

Satıcı ön bilgilendirmede iade için bir taşıyıcı belirtmişse ve o taşıyıcı kullanılmışsa tüketici sorumlu tutulmaz. Taşıyıcı belirtilmemişse iade masrafı tüketiciden istenemez.

Ambalajı açtım, iade edebilir miyim?

Kural olarak evet; ürünü tanımak için yapılan olağan deneme cayma hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak hijyen gerektiren ürünler ile ambalajı açılmış yazılım, kayıt ve kitaplarda hak kullanılamaz.

Satıcı parayı iade etmezse ne yapmalıyım?

Yazılı bildirimden sonra tutara göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurun. Sipariş, ödeme ve bildirim kayıtlarını saklayın.