Hayvana Kötü Muamele: 7332 Sayılı Kanunla Gelen Suçlar

Uzun yıllar boyunca hayvanlara yönelik kötü muamele yalnızca idari para cezasıyla yaptırıma bağlanıyordu. 2021'de kabul edilen 7332 sayılı Kanun bu durumu değiştirdi.

Bu yazıda hangi fiillerin artık suç olduğunu, hangilerinin kabahat kaldığını ve nasıl şikâyet edileceğini anlatıyoruz.

Temel Değişiklik

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda 7332 sayılı Kanun ile 2021 yılında yapılan değişiklik, iki temel yenilik getirdi.

Birincisi: hayvanların hukuki statüsü değişti. Kanun, sahipli hayvanlar bakımından da hayvanların can olarak korunmasını esas aldı; bu, cezaların ağırlaştırılmasının dayanağını oluşturdu.

İkincisi: daha önce yalnızca idari para cezasıyla yaptırıma bağlanan bazı fiiller suç hâline getirildi ve hapis cezası öngörüldü.

Bu, hayvan hakları alanında Türkiye'deki en önemli mevzuat değişikliğidir.

Hangi Fiiller Suç?

5199 sayılı Kanun'un 28/A maddesi, suç oluşturan fiilleri sayar. Başlıcaları:

• Bir hayvan neslini yok etmek amacıyla hayvanları öldürmek
• Sahipli hayvanları kasten öldürmek
• Nesli yok olma tehlikesi altında olan bir hayvanı öldürmek
• Hayvanlara cinsel saldırıda bulunmak veya tecavüz etmek
• Hayvanlarla dövüştürmek (kanunda öngörülen geleneksel gösteriler hariç)
• Ev hayvanı veya kontrollü hayvanları terk etmek (idari yaptırım yanında ağırlaştırılmış sonuçlar)
• Hayvanlara işkence veya acımasız ve zalimce muamelede bulunmak

Kanun ayrıca, bu fiillerin birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi hâlinde cezanın artırılmasını öngörür.

Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı değildir; savcılık resen harekete geçer.

Kabahat Olarak Kalanlar

Bazı fiiller ise idari para cezasıyla yaptırıma bağlanmaya devam etmektedir. Bunlar 5199 sayılı Kanun m.28'de sayılır:

• Hayvanlara kötü davranmak, acı ve ıstırap verecek işlemler yapmak
• Ev hayvanlarının bakımını ihmal etmek
• Hayvanları uygun olmayan koşullarda barındırmak veya taşımak
• Sahipsiz hayvanları beslemeyi engellemek
• Hayvan satışına ilişkin kurallara aykırı davranmak
• Kayıt ve kimliklendirme yükümlülüklerine uymamak

İdari para cezaları belediye zabıtası, il tarım ve orman müdürlükleri veya kolluk tarafından uygulanır.

Bu cezalara karşı, Kabahatler Kanunu çerçevesinde tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.

Ayrıca kanun, kötü muamelede bulunan kişilerin hayvan sahiplenmesinin yasaklanmasına ve hayvana el konulmasına ilişkin hükümler içerir.

Nasıl Şikâyet Edilir?

Fiilin niteliğine göre başvuru kanalı değişir:

1. Suç oluşturan fiillerde: Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu; acil hâllerde 155 veya 112 aranarak kolluk çağrılır.
2. Kabahat oluşturan fiillerde: belediye zabıtasına, il tarım ve orman müdürlüğüne veya kolluğa bildirim.
3. CİMER üzerinden de bildirim yapılabilir; bu, kayıt oluşturur ve idarenin harekete geçmesini sağlar.
4. HAYDİ (Hayvan Bilgi Sistemi) ve ilgili bakanlık kanalları üzerinden ihbar mümkündür.

Toplanacak deliller: tarihli fotoğraf ve videolar, veteriner raporu (hayvanın yaralanma veya ölüm nedenini gösterir), tanık beyanları, kamera kayıtları, olay yeri tespiti.

Veteriner raporu özellikle önemlidir: ölüm veya yaralanmanın nedenini ve kasıt unsurunu ortaya koyar. Ölen hayvan için otopsi talep edilebilir.

Ayrıca hayvan hakları dernekleri, bu davalarda müdahil olabilmekte ve süreci takip edebilmektedir; başvuruda bulunmak destek sağlar.

Diğer Boyutlar

Sahipli hayvana zarar verilmesi. Ceza sorumluluğu yanında, hayvan sahibi bakımından tazminat talebi de doğar. Veteriner masrafları, tedavi giderleri ve koşulları varsa manevi tazminat istenebilir.

Site ve apartmanlarda hayvan besleme. Kat Mülkiyeti Kanunu ve yönetim planı hükümleri uygulanır. Yönetim planında hayvan beslemeyi yasaklayan hükümler bulunabilir; ancak bu hükümlerin uygulanması, somut bir rahatsızlık ve hakkın kötüye kullanılmaması ölçütlerine tabidir.

Sahipsiz hayvanların beslenmesinin engellenmesi ise 5199 sayılı Kanun kapsamında yaptırıma bağlanmıştır.

Kiralık konutta hayvan. Kira sözleşmesinde hayvan beslemeyi yasaklayan hüküm varsa, bu hükme aykırılık sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Sözleşme imzalanmadan önce bu konu netleştirilmelidir.

Trafikte hayvana çarpma. Kasten çarpma suç oluşturur. Kaza hâlinde ise durup yardım etmemek, koşulları varsa ayrı bir sorumluluk doğurabilir; ayrıca sahipli hayvana verilen zarar tazmin edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayvana kötü muamele suç mu?

7332 sayılı Kanun ile bazı fiiller suç hâline getirilmiştir: sahipli hayvanı kasten öldürmek, işkence, cinsel saldırı, dövüştürme gibi. Diğer bazı fiiller idari para cezasıyla yaptırıma bağlıdır.

Şikâyet etmem gerekir mi?

Suç oluşturan fiillerde şikâyet aranmaz; savcılık resen soruşturur. Ancak ihbar ve delil sunmak süreci hızlandırır.

Nereye başvurmalıyım?

Suçlarda Cumhuriyet başsavcılığına; acil hâllerde 155 veya 112. Kabahatlerde belediye zabıtasına, il tarım ve orman müdürlüğüne veya kolluğa.

Hangi deliller önemli?

Tarihli fotoğraf ve videolar, veteriner raporu, gerekirse otopsi, tanık beyanları ve kamera kayıtları.

Hayvanım zarar gördü, tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Tedavi ve veteriner giderleri ile koşulları varsa manevi tazminat talep edilebilir.