Islah: Dava Dilekçesini Sonradan Düzeltmek

Islah, tarafın yaptığı usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltmesidir (HMK m.176) ve yalnızca bir kez kullanılabilir. Tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. En yaygın kullanımı, bilirkişi raporu sonrası talep sonucunun artırılmasıdır. Islahla artırılan kısma karşı zamanaşımı def'i ileri sürülebilir; bu, uygulamadaki en önemli risktir.

Bir alacak davası açtınız. Dava değerini “şimdilik 50.000 TL” olarak gösterdiniz, çünkü gerçek tutarı ancak bilirkişi hesabı ortaya koyacaktı. Rapor geldi ve alacağınızın 180.000 TL olduğu anlaşıldı. Peki fazlasını nasıl isteyeceksiniz?

Cevap ıslahtır. Islah, tarafın yaptığı bir usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesidir. Uygulamada en çok kullanıldığı yer, talep sonucunun artırılmasıdır — özellikle işçilik alacakları ve tazminat davalarında.

Islah Nedir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesi, tarafların yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceğini söyler. Islahla dava dilekçesindeki talep sonucu değiştirilebilir, eksik bırakılan bir husus tamamlanabilir, hatalı gösterilen bir talep düzeltilebilir.

Islahın yapamadığı şeyler de vardır ve bunlar en az yapabildikleri kadar önemlidir:

• Islahla taraf değiştirilemez. Yanlış kişiye açılan dava, ıslahla doğru kişiye yöneltilemez; bunun için maddi hata istisnası dışında yeni dava açmak gerekir.
• Islah, karşı tarafın kazanılmış haklarını ortadan kaldırmaz.
• Islahla dava tümüyle başka bir davaya dönüştürülemez.

Islah, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının istisnasıdır. Dilekçeler aşaması kapandıktan sonra kural olarak yeni vakıa ileri sürülemez; ıslah bu kapıyı bir kez açar.

Islah Ne Zamana Kadar Yapılabilir?

Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177). Tahkikat, delillerin toplandığı ve incelendiği aşamadır; sözlü yargılamaya geçildikten sonra ıslah mümkün olmaz.

Bu nedenle bilirkişi raporu geldikten hemen sonra harekete geçmek gerekir. Rapor tahkikat aşamasının sonuna doğru gelir ve talep artırımı için kalan zaman çoğu zaman kısadır.

İstinaf aşamasında ıslah kural olarak yapılamaz. Ancak kanun, bazı hâllerde bölge adliye mahkemesindeki yargılamada da ıslaha imkân tanıyan sınırlı bir düzenleme içerir; bu istisnai bir yoldur.

Islah Kaç Kez Yapılabilir?

Islah hakkı aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir (HMK m.176/2). Bu, ıslahın en çok kaybettiren özelliğidir.

Örneğin bilirkişi raporu üzerine talebinizi 180.000 TL'ye çıkardınız. Sonradan alınan ek raporda tutar 240.000 TL'ye yükseldi. Islah hakkınızı daha önce kullandığınız için aradaki farkı artık isteyemezsiniz.

Bu nedenle uygulamada tercih edilen yol, ıslahı hesabın kesinleştiği anda kullanmaktır: rapora itiraz varsa önce itirazın sonucunu beklemek, ek rapor alınacaksa onu görmek. Erken kullanılan ıslah hakkı geri gelmez.

Islah dilekçesi verilirken, artırılan tutar üzerinden harcın tamamlanması gerekir. Harç yatırılmazsa ıslah sonuç doğurmaz; mahkeme süre verir ve bu süre de kesindir.

Islahta Zamanaşımı Riski Nedir?

Islahın en tartışmalı ve en çok hak kaybettiren yönü budur. Karşı taraf, ıslahla artırılan kısım bakımından zamanaşımı def'i ileri sürebilir.

Mantık şudur: dava açıldığında zamanaşımı yalnızca talep edilen tutar için kesilir. Islahla eklenen kısım bakımından zamanaşımı, ıslah tarihine kadar işlemeye devam etmiş sayılır. Beş yıl önce doğmuş bir işçilik alacağında kısmi dava açıp ıslahı geç yapmak, artırılan bölümün zamanaşımına uğraması sonucunu doğurabilir.

2026'da değişen kural. 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, belirsiz alacak davasını (HMK m.107) yürürlükten kaldırdı ve HMK m.109'a dördüncü fıkrayı ekledi. Yeni düzenlemeye göre kısmi davada, tahkikat bitene kadar aynı davada bir defaya mahsus talep artırımı yapılabilir ve artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır. Yani tutarı baştan belirlenemeyen alacaklarda zamanaşımı riski, artık belirsiz alacak davasına başvurmadan bu yolla karşılanır.

Bu, ıslahı gereksiz kılmaz: HMK m.109/4 talep artırımı aynı alacağın miktarını yükseltmek içindir; davaya yeni ve bağımsız bir talep eklemek ya da dilekçedeki başka bir eksikliği gidermek hâlâ ıslahla yapılır. Bu ayrımı doğru kurmak, hangi hakkın hangi anda kullanılacağını belirler.

Geçiş kuralı: 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski hükümler uygulanmaya devam eder. Devam eden bir dosyanız varsa, hangi rejime tabi olduğunuzu dava tarihiniz belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Islah ne zamana kadar yapılabilir?

Tahkikatın sona ermesine kadar (HMK m.177). Sözlü yargılamaya geçildikten sonra ıslah yapılamaz; istinaf aşamasında ise kural olarak mümkün değildir.

Islah kaç kez yapılabilir?

Aynı davada yalnızca bir kez (HMK m.176/2). Bu nedenle ıslahın, hesabın kesinleştiği anda kullanılması gerekir.

Islahla davalıyı değiştirebilir miyim?

Hayır. Islahla taraf değiştirilemez. Yanlış kişiye açılan davada, maddi hata istisnası dışında yeni dava açmak gerekir.

Islahla artırılan kısım zamanaşımına uğrar mı?

Uğrayabilir. Karşı taraf, ıslahla eklenen bölüm bakımından zamanaşımı def'i ileri sürebilir. Kısmi davada ise HMK m.109/4 uyarınca yapılan tek seferlik talep artırımında zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır; bu yol riski ortadan kaldırır.

Islah dilekçesi için harç öder miyim?

Evet. Artırılan tutar üzerinden harcın tamamlanması gerekir. Harç yatırılmazsa ıslah sonuç doğurmaz.