Bilirkişi Raporuna İtiraz: İki Haftalık Süre ve Doğru Yöntem

Davanız uzun süredir devam ediyor ve bir gün UYAP'ta bilirkişi raporu göründü. Rakamlar beklediğinizden düşük, ya da rapor olayın bir bölümünü hiç ele almamış. Bu noktada yapılacak tek şey vardır ve süresi kısadır: rapora itiraz etmek.

Bilirkişi, hâkimin hukuk dışında kalan teknik bir konuda görüşüne başvurduğu uzmandır. Raporu bir delil değerlendirme aracıdır, mahkeme kararı değildir ve hâkimi bağlamaz. Ancak uygulamada, itiraz edilmeyen rapor çoğu zaman hükme olduğu gibi esas alınır. Sessiz kalmak, raporu kabul etmek anlamına gelir.

Bilirkişi Ne Zaman Görevlendirilir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesi açıktır: mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurur. Buna karşılık hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözülmesi mümkün konularda bilirkişiye başvurulamaz.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Bir sözleşmenin nasıl yorumlanacağı, bir feshin haklı olup olmadığı ya da bir tanığın beyanına itibar edilip edilmeyeceği hukuki sorulardır; bunlar bilirkişiye sorulamaz. Buna karşılık kıdem tazminatının hesaplanması, bir binadaki kusurun teknik nedeni ya da bir imzanın kime ait olduğu teknik sorulardır.

Uygulamada en sık görülen bilirkişi türleri şunlardır:

• Hesap bilirkişisi: İşçilik alacakları, tazminat ve faiz hesapları.
• Kusur bilirkişisi: Trafik kazası ve iş kazası dosyalarında kusur oranının belirlenmesi.
• İnşaat bilirkişisi: Ayıplı yapı, bedel tespiti ve kamulaştırma dosyaları.
• Grafoloji uzmanı: İmza ve yazı incelemesi.
• Doktor bilirkişi: Maluliyet oranı ve tedavi giderleri.

İtiraz Süresi: İki Hafta

Kanunun 281. maddesine göre taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde raporda eksik gördükleri hususların tamamlanmasını veya belirsizliklerin giderilmesini isteyebilir.

Süre, raporun tebliğ edildiği tarihten işler; UYAP'ta görüldüğü tarihten değil. Ancak avukatı olan taraflarda tebligat elektronik yapılır ve bu durumda tebliğ, elektronik yolla ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

İki haftalık süre kaçırılırsa ne olur? Rapora itiraz hakkı kural olarak düşer ve mahkeme raporu hükme esas alabilir. Bu, davanın kaybedilmesi anlamına gelebilir — üstelik raporun hatalı olduğu sonradan anlaşılsa bile. İstinaf aşamasında “rapor yanlıştı” demek, süresinde yapılmamış bir itirazı telafi etmez.

İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Etkili bir itiraz, rapora topluca karşı çıkmaz; hangi tespitin neden hatalı olduğunu tek tek gösterir. “Rapora itiraz ediyoruz” cümlesiyle yetinen bir dilekçe, mahkemeye inceleyeceği bir konu bırakmaz.

İtirazın dayanabileceği başlıca noktalar şunlardır:

• Hesap hatası: Kullanılan ücret, süre, faiz oranı veya tarih yanlış alınmış olabilir. Doğru veriyi ve kaynağını gösterin.
• Eksik inceleme: Dosyadaki bir belge, tanık beyanı veya delil hiç değerlendirilmemiş olabilir. Hangi delilin atlandığını sayfa numarasıyla belirtin.
• Yetki aşımı: Bilirkişi, teknik değerlendirme yapmak yerine hukuki nitelendirme yapmış olabilir — örneğin feshin haklı olduğuna karar vermiş olabilir. Bu, raporun o bölümünü geçersiz kılar.
• Yöntem hatası: Kullanılan hesap yöntemi, uygulanan tarife veya alınan emsal yanlış seçilmiş olabilir.
• Çelişki: Raporun kendi içinde ya da dosyadaki başka bir belgeyle çelişmesi.

Dilekçenin sonunda somut bir talep bulunmalıdır: aynı bilirkişiden ek rapor alınması, yeni bir bilirkişi heyeti görevlendirilmesi veya belirli bir belgenin celbedilerek raporun yenilenmesi.

Ek Rapor mu, Yeni Bilirkişi mi?

İkisi farklı taleplerdir ve farklı gerekçe ister.

Ek rapor, raporda eksik kalan veya belirsiz bırakılan noktaların aynı bilirkişi tarafından tamamlanmasıdır. Hesaba bir kalem eklenmesi ya da atlanan bir belgenin değerlendirilmesi gibi durumlarda uygun olan yol budur ve mahkemeler ek rapor taleplerini daha kolay kabul eder.

Yeni bilirkişi talebi ise raporun bütünüyle güvenilmez olduğu iddiasına dayanır: bilirkişinin uzmanlık alanının uyuşmazlığa uymaması, raporun kendi içinde çelişmesi ya da tarafsızlığı konusunda ciddi kuşku doğması gibi. Bu talebin kabul edilmesi için gerekçenin güçlü olması gerekir.

Bilirkişinin tarafsızlığından şüphe ediyorsanız ayrıca reddi yoluna gidilebilir. Hâkimin reddi sebeplerine benzer sebepler bilirkişi için de geçerlidir ve bu talep, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren gecikmeksizin ileri sürülmelidir.

Rapor Hâkimi Bağlar mı?

Hayır. Kanunun 282. maddesi, hâkimin bilirkişi raporunu serbestçe takdir edeceğini söyler. Hâkim raporu benimseyebilir, bir bölümünü kabul edip bir bölümünü reddedebilir ya da tümüyle bir kenara bırakabilir.

Ancak bu teorik serbestlik, pratikte itiraz eden tarafın işini kolaylaştırmaz. Hâkim teknik bir konuda raporun aksine karar verecekse bunu gerekçelendirmek zorundadır ve bu gerekçeyi ancak dosyadaki başka bir teknik veriye dayandırabilir. İşte bu veriyi mahkemeye sunmak, itiraz dilekçesinin asıl işlevidir.

Bu nedenle güçlü itirazlar çoğu zaman bir uzman görüşüne dayanır. Kanunun 293. maddesi taraflara, dava konusuyla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alma imkânı tanır. Bu mütalaa bilirkişi raporunun yerine geçmez ama raporun hatasını somut biçimde ortaya koyar.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadar?

Raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.281). Elektronik tebligatta rapor, ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır.

Süresinde itiraz etmezsem ne olur?

İtiraz hakkı kural olarak düşer ve mahkeme raporu hükme esas alabilir. Raporun hatalı olduğu sonradan anlaşılsa bile bu eksiklik istinaf aşamasında genellikle giderilemez.

Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?

Hayır. Hâkim raporu serbestçe takdir eder (HMK m.282); tümünü ya da bir bölümünü kabul etmeyebilir. Ancak aksine karar verebilmek için dosyada dayanacağı teknik bir veri bulunması gerekir.

Ek rapor ile yeni bilirkişi arasındaki fark nedir?

Ek rapor, eksik veya belirsiz kalan noktaların aynı bilirkişice tamamlanmasıdır. Yeni bilirkişi talebi ise raporun bütünüyle güvenilmez olduğu iddiasına dayanır ve daha güçlü gerekçe ister.

Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?

Hayır. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Bilirkişinin hukuki nitelendirme yapması, raporun o bölümüne itiraz sebebidir.