İstinaf ve Temyiz: Karara İtiraz Yolları ve Süreleri

Aleyhinize sonuçlanan bir mahkeme kararı, çoğu durumda sürecin sonu değildir. Türk yargı sisteminde kararlara karşı iki aşamalı bir denetim yolu bulunur: önce istinaf, koşulları varsa ardından temyiz.

Bu yolların en kritik yanı süreleridir. İtiraz süreleri hak düşürücüdür; bir gün geçtikten sonra ne kadar haklı olursanız olun karar kesinleşir ve değiştirilemez hâle gelir.

İstinaf Nedir?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bölge adliye mahkemesi tarafından yeniden incelenmesidir. Bölge adliye mahkemeleri hem hukuka uygunluk hem de maddi vakıa denetimi yapar; yani sadece hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığına değil, olayın doğru tespit edilip edilmediğine de bakar.

Bu yönüyle istinaf, temyizden daha geniş bir denetimdir. Bölge adliye mahkemesi gerekli görürse duruşma açabilir, yeniden delil toplayabilir ve kararı kaldırıp yeniden esas hakkında karar verebilir.

İstinaf başvuru süresi, kural olarak gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Bazı özel kanunlarda farklı süreler öngörülebilir; bu nedenle kararın tebliğ edildiği gün not edilmelidir.

Temyiz Nedir?

Temyiz, bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtay tarafından incelenmesidir. Yargıtay kural olarak maddi vakıa denetimi yapmaz; yalnızca hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını denetler. Delil değerlendirmesine karışmaz.

Yargıtay kararı bozarsa dosya, kararı veren mahkemeye geri gönderilir ve yargılama yeniden yapılır. Onarsa karar kesinleşir.

Hukuk davalarında temyiz süresi de kural olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

Her Karar İstinaf veya Temyiz Edilebilir mi?

Hayır. Kanun, küçük tutarlı uyuşmazlıkların yargıyı meşgul etmemesi için parasal sınırlar koymuştur.

• İstinaf sınırı: Malvarlığına ilişkin davalarda, dava konusunun değeri belirli bir tutarın altındaysa ilk derece kararı kesindir ve istinafa gidilemez.
• Temyiz sınırı: Bölge adliye mahkemesi kararlarında da benzer bir parasal sınır vardır; bu sınırın altındaki kararlar kesindir.

Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Bu nedenle bir kararın istinaf veya temyiz edilebilir olup olmadığı, kararın verildiği yıla göre değerlendirilmelidir. Güncel sınır için kararın tebliğ tarihindeki tutara bakılması gerekir.

Parasal sınırın yanı sıra, kanunun kesin saydığı bazı karar türleri de vardır. Örneğin işe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin verdiği karar kesindir; temyiz yolu kapalıdır.

Ceza Yargılamasında Durum

Ceza davalarında süreler hukuk davalarından farklıdır ve daha kısadır.

• İstinaf: Karar duruşmada yüze karşı açıklanmışsa açıklanmasından, yokluğunda verilmişse tebliğinden itibaren yedi gün.
• Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren on beş gün.

Ceza yargılamasında da kesin nitelikte kararlar bulunur; hafif nitelikteki bazı cezalara ilişkin kararlar istinaf edilemez.

Süre Ne Zaman Başlar?

Bu, uygulamada en çok hak kaybına yol açan noktadır. Süre, kararın açıklandığı tarihten değil, kural olarak gerekçeli kararın usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihten işlemeye başlar.

Duruşmada kısa karar açıklandığında yalnızca sonucu öğrenirsiniz; gerekçe daha sonra yazılır ve tebliğ edilir. İtiraz dilekçesi gerekçeye karşı hazırlanacağı için süre de o andan itibaren başlar.

Tebligatın adrese ulaşmaması, sürenin işlemediği anlamına gelmez. Usulüne uygun tebligat yapıldıysa süre işler. Bu nedenle dava süresince adres değişikliklerinin mahkemeye bildirilmesi önemlidir.

Süreç Ne Kadar Sürer?

Kesin bir süre vermek mümkün değildir; bölge adliye mahkemesinin ve Yargıtay'ın iş yüküne, dosyanın kapsamına ve duruşma açılıp açılmadığına göre değişir. Uygulamada istinaf incelemesi çoğunlukla bir ilâ iki yıl, temyiz incelemesi ise benzer bir süre alabilmektedir.

İtiraz yoluna başvurmak, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Kararın icra edilmesini engellemek için ayrıca icranın geri bırakılması (tehiri icra) talebinde bulunulması ve genellikle teminat gösterilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?

İstinaf, bölge adliye mahkemesinin hem hukuka uygunluk hem maddi vakıa denetimi yapmasıdır; gerekirse yeniden karar verebilir. Temyiz ise Yargıtay'ın yalnızca hukuka uygunluk denetimidir; delil değerlendirmesine girmez.

İtiraz edersem kararın icrası durur mu?

Kendiliğinden durmaz. İcranın durdurulması için ayrıca icranın geri bırakılması talebinde bulunulması ve kural olarak teminat gösterilmesi gerekir.

Süreyi kaçırdım, yapılacak bir şey var mı?

İtiraz süreleri hak düşürücü olduğundan kural olarak yapılabilecek bir şey kalmaz ve karar kesinleşir. Elde olmayan sebeplerle sürenin kaçırıldığı istisnai durumlarda eski hâle getirme talebi gündeme gelebilir; ancak koşulları dardır ve bunun da kendi süresi vardır.

Her davada temyiz yolu açık mıdır?

Hayır. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar ile kanunun kesin saydığı bazı kararlarda temyiz yolu kapalıdır. Örneğin işe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.