Mal Rejimi Sözleşmesi: Evlenmeden Önce Yapılabilecekler

“Evlilik sözleşmesi” dendiğinde akla filmler geliyor ama Türk hukukunda karşılığı net: mal rejimi sözleşmesi.

Bu yazıda hangi rejimlerin seçilebileceğini, sözleşmenin nasıl ve ne zaman yapılacağını ve nelerin kararlaştırılıp nelerin kararlaştırılamayacağını anlatıyoruz.

Kanuni Rejim: Edinilmiş Mallara Katılma

Türk Medeni Kanunu'nun 202. maddesine göre, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler bir sözleşme yapmazlarsa bu rejim kendiliğinden uygulanır.

Bu rejimde her eşin malları ikiye ayrılır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar.

Edinilmiş mal, her eşin bu rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir: çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve bunların yerine geçen değerler.

Kişisel mal ise; eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, rejimin başlangıcında eşe ait olan veya miras yoluyla ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerlerdir.

Boşanmada paylaşılan şey, edinilmiş malların yarısıdır (katılma alacağı). Kişisel mallar paylaşıma girmez.

Seçimlik Rejimler

Kanun üç seçimlik rejim öngörür:

Mal ayrılığı (m.242-243). Her eş, kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Boşanmada paylaşım yoktur; herkes kendi mallarını alır. Bu rejim, malvarlığını ayrı tutmak isteyen eşler için tercih edilir; ancak evde çalışan ve gelir elde etmeyen eş açısından koruma sağlamaz.

Paylaşmalı mal ayrılığı (m.244-255). Mal ayrılığına benzer; ancak eşlerin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenen mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, eşler arasında eşit olarak paylaşılır.

Mal ortaklığı (m.256-281). Ortaklık mallarını ve eşlerin kişisel mallarını kapsar; ortaklık malları eşlere birlikte ait olur. Karmaşık bir rejimdir ve uygulamada nadiren seçilir.

Önemli sınır: eşler ancak kanunda yazılı rejimlerden birini seçebilir; kendi kurguladıkları karma bir rejim geçerli olmaz (TMK m.203).

Sözleşme Nasıl Yapılır?

TMK m.205'e göre mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır.

Alternatif olarak, taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirebilirler.

Sözleşme, taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanır.

Zaman: mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Yani evliyken de rejim değiştirilebilir.

Sözleşme yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir; küçük veya kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır.

Neler Kararlaştırılabilir, Neler Kararlaştırılamaz?

Kararlaştırılabilecekler:

• Kanundaki dört rejimden birinin seçilmesi
• Edinilmiş mallara katılma rejiminde, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılması (m.221)
• Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dâhil olmayacağı (m.221/2)
• Artık değere katılma oranının değiştirilmesi (m.237) — ancak bu, ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez

Kararlaştırılamayacaklar:

• Boşanma hâlinde nafaka ödenmeyeceği ya da tazminat istenmeyeceği
• Velayetin baştan belirlenmesi
• Kanunda öngörülmeyen karma bir rejim
• Saklı payları ortadan kaldıran düzenlemeler

Bu ayrım önemlidir: mal rejimi sözleşmesi malvarlığına ilişkindir; boşanmanın kişisel ve ailevi sonuçlarını düzenleyemez.

Aile Konutu Koruması

Hangi rejim seçilirse seçilsin, aile konutu koruması devam eder.

TMK m.194 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rıza alınamayan veya haklı sebep olmaksızın verilmeyen hâllerde eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.

Ayrıca aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini isteyebilir. Bu şerh, konutun habersiz devredilmesini fiilen imkânsız kılar ve mal rejiminden bağımsız bir korumadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sözleşme yapmazsak hangi rejim uygulanır?

Kanuni rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Mal rejimi sözleşmesi nasıl yapılır?

Noterde düzenleme veya onaylama şeklinde; ya da evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle.

Evlendikten sonra rejim değiştirilebilir mi?

Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir.

Nafaka ödenmeyeceğini kararlaştırabilir miyiz?

Hayır. Mal rejimi sözleşmesi malvarlığına ilişkindir; nafaka, tazminat ve velayet gibi konular bu sözleşmeyle düzenlenemez.

Aile konutu koruması hangi rejimde geçerli?

Hepsinde. Malik olmayan eş tapuya aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir ve konut diğer eşin rızası olmadan devredilemez.