Sahtecilik Suçları: Resmî ve Özel Belgede Sahtecilik

Sahte imzalı bir senet, tahrif edilmiş bir sözleşme, gerçeğe aykırı düzenlenmiş bir rapor. Sahtecilik suçları, hem ceza hem hukuk boyutu olan ve sonuçları ağır suçlar.

Bu yazıda resmî ve özel belge ayrımını, hangi fiillerin suç oluşturduğunu ve ispat sürecini anlatıyoruz.

Resmî Belgede Sahtecilik

TCK m.204: bir resmî belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmî belgeyi kullanan kişi cezalandırılır.

Üç ayrı fiil vardır: düzenleme, değiştirme (tahrifat) ve kullanma. Sahte belgeyi bilerek kullanmak, düzenlemekle aynı kapsamdadır.

Suçun kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmî belgeyi sahte olarak düzenlemesi veya değiştirmesi hâlinde ceza daha ağırdır.

Ayrıca kanunun aradığı önemli bir nitelik vardır: belgenin, kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan belge niteliğinde bulunması hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Noter senetleri bu kapsamdadır.

Bu suç şikâyete tabi değildir; resen soruşturulur ve zamanaşımı süreleri uzundur.

Özel Belgede Sahtecilik

TCK m.207: bir özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişi cezalandırılır.

Buradaki fark önemlidir: özel belgede sahtecilikte suçun oluşması için belgenin kullanılması da aranır. Sadece düzenlemek yeterli değildir.

Ayrıca TCK m.208, özel belgeyi bozmak, yok etmek veya gizlemeyi ayrıca cezalandırır.

Özel belge örnekleri: sözleşmeler, senetler, faturalar, özel kurum yazışmaları, iş yeri kayıtları.

Resmî belge örnekleri: mahkeme kararları, nüfus ve tapu kayıtları, noter senetleri, kamu kurumlarınca düzenlenen belgeler, resmî raporlar, diploma ve sicil kayıtları.

Aldatma Yeteneği ve Zarar

Sahtecilik suçlarının hepsinde aranan ortak koşul, belgenin aldatma yeteneğine (iğfal kabiliyeti) sahip olmasıdır.

Yani sahtelik, ilk bakışta anlaşılamayacak nitelikte olmalıdır. Kaba ve göze çarpan bir sahtelik, aldatma yeteneği bulunmadığı gerekçesiyle suçun oluşmamasına yol açabilir.

Bu değerlendirme mahkemece yapılır ve genellikle bilirkişi incelemesi ile desteklenir.

Ayrıca sahteciliğin, kamu güvenine karşı işlenen bir suç olduğu için somut bir zararın doğması aranmaz; suç, belgenin düzenlenmesi ya da kullanılmasıyla oluşur.

Sahtecilikle birlikte başka bir suç işlenmişse — örneğin sahte belgeyle dolandırıcılık yapılmışsa — kural olarak her iki suçtan ayrı ayrı sorumluluk doğar.

İmza İncelemesi ve İspat

Sahtecilik dosyalarının merkezinde grafolojik inceleme vardır.

İnceleme genellikle Adli Tıp Kurumu veya Kriminal Polis Laboratuvarları tarafından yapılır. Karşılaştırma için mukayese imzaları alınır: kişinin farklı dönemlerde attığı gerçek imzalar (banka kayıtları, resmî belgeler, sözleşmeler) toplanır ve huzurda imza örneği alınır.

Sonucu etkileyen unsurlar: incelemeye sunulan belgenin aslının bulunması (fotokopi üzerinden yapılan inceleme çoğu zaman kesin sonuç vermez), yeterli sayıda ve yakın tarihli mukayese imzası ve belgenin fiziksel durumu.

Bu nedenle şikâyet ederken belgenin aslının dosyaya getirtilmesini talep edin.

Hukuk yargılamasında da paralel bir yol vardır: HMK m.208 vd. uyarınca belgenin sahteliği iddiası ileri sürülebilir ve mahkeme inceleme yaptırır. Sahtelik sabit olursa belge delil değerini yitirir.

Zincirleme Suç ve Hukuk Boyutu

Aynı suç işleme kararıyla, değişik zamanlarda birden fazla sahte belge düzenlenmişse TCK m.43 uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanır ve tek ceza verilerek belirli oranda artırılır.

Hukuk boyutunda ise yapılması gerekenler:

• Sahte belgeye dayanılarak icra takibi başlatılmışsa menfi tespit davası açılması ve teminatla takibin durdurulmasının istenmesi
• Sahte belgeyle tapu devri yapılmışsa tapu iptal ve tescil davası
• Uğranılan zarar için tazminat davası

Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu, hukuk davasında da kullanılır; bu nedenle iki süreci birlikte yürütmek zaman kazandırır.

Son bir uyarı: imza inkârı ciddi bir iddiadır. Asılsız çıkması hâlinde hem hukuk davasında aleyhe sonuç doğurur hem de iftira suçu gündeme gelebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Resmî ve özel belge farkı nedir?

Resmî belge, kamu görevlisince görevi gereği düzenlenen belgedir ve cezası daha ağırdır. Sözleşme, senet, fatura gibi belgeler özel belgedir.

Özel belgede sahtecilikte kullanmak şart mı?

Evet. TCK m.207 uyarınca suçun oluşması için belgenin düzenlenmesi yanında kullanılması da aranır.

Sahte belgeyi bilerek kullanmak suç mu?

Evet. Resmî belgede sahtecilikte kullanma, düzenleme ile aynı kapsamda cezalandırılır.

Aldatma yeteneği ne demek?

Sahteliğin ilk bakışta anlaşılamayacak nitelikte olmasıdır. Kaba bir sahtelik, suçun oluşmamasına yol açabilir.

Fotokopi üzerinden imza incelemesi yapılır mı?

Yapılabilir ancak çoğu zaman kesin sonuç vermez. Belgenin aslının incelemeye sunulması gerekir.