Terekenin Tespiti ve Mirasçıların Bilgi Edinme Hakkı

Miras bırakan vefat etti ama malvarlığının ne olduğunu bilmiyorsunuz. Hangi bankada hesabı vardı, kaç taşınmazı vardı, borcu var mıydı?

Bu bilgiye ulaşmanın hukuki yolu terekenin tespitidir. Bu yazıda süreci ve mirasçının bilgi edinme haklarını anlatıyoruz.

Neden Önce Tespit?

Miras paylaşımına girişmeden önce terekenin ne olduğunun bilinmesi gerekir. Aksi hâlde:

• Borçların malvarlığından fazla olduğu sonradan anlaşılabilir ve ret süresi kaçmış olur.
• Bazı malvarlığı unsurları gözden kaçar ve paylaşım eksik yapılır.
• Bir mirasçının terekeden mal kaçırdığı fark edilemez.

Bu nedenle ilk adım tespittir. Mirasın reddi süresinin üç ay olduğu düşünüldüğünde, tespitin hızlı yapılması gerekir.

Ret süresi kaçırılacak gibiyse, süre dolmadan resmî defter tutulması talep edilerek zaman kazanılabilir.

Terekenin Tespiti Davası

TMK m.589: mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.

Bu önlemler özellikle kanunda öngörülen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.

Terekenin tespiti (yazımı), sulh hukuk mahkemesinden istenir ve bu bir çekişmesiz yargı işidir. Mirasçılardan biri tarafından talep edilebilir.

Mahkeme, talep üzerine ilgili kurumlara müzekkere yazarak araştırma yapar:

• Tapu müdürlükleri — taşınmaz kayıtları (TAKBİS sorgusu)
• Trafik tescil — araç kayıtları
• Bankalar ve BDDK — hesap, mevduat, kredi ve kasa bilgileri
• Merkezi Kayıt Kuruluşu — hisse senedi ve yatırım hesapları
• Vergi daireleri — mükellefiyet ve borç kayıtları
• Ticaret sicil müdürlükleri — şirket ortaklıkları
• SGK — alacak ve borç kayıtları

Bu araştırma, mirasçının kendi başına ulaşamayacağı bilgilere erişimi sağlar.

Resmî Defter Tutma

Daha kapsamlı bir kurum, resmî defter tutulmasıdır (TMK m.619 vd.).

Mirasçılardan her biri, mirası ret veya kabul etmeden önce, terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir.

Talep süresi: defter tutma istemi, mirasın açıldığının öğrenildiği tarihten başlayarak bir ay içinde sulh hâkimine yapılır.

Defter tutulması istendiğinde, ret süresi işlemez; defterin tamamlanmasından sonra mirasçıya beyanda bulunması için yeniden süre verilir.

Defter tutma sürecinde, alacaklıların alacaklarını bildirmeleri için ilan yapılır. İlan süresi içinde bildirilmeyen alacaklar bakımından, mirasçının sorumluluğu sınırlanır.

Deftere göre kabul: mirasçı, defter tutulduktan sonra mirası deftere göre kabul edebilir. Bu hâlde, yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur (TMK m.628).

Bu, borç durumu belirsiz mirasslarda çok değerli bir korumadır ve yeterince bilinmez.

Koruma Önlemleri

Bir mirasçının terekeyi tek başına kullandığı, mal kaçırdığı veya zarar verdiği durumlarda ek önlemler istenebilir:

• Mühürleme. Terekede bulunan malların mühürlenmesi.
• Terekenin resmen yönetilmesi (TMK m.592). Mirasçıların menfaatinin gerekli kıldığı hâllerde sulh hâkimi, tereke için bir yönetici atar. Bu hâlde tereke, mirasçılar yerine yönetici tarafından yönetilir.
• İhtiyati tedbir. Tapu kaydına şerh verilmesi, banka hesaplarının bloke edilmesi.
• Tereke temsilcisi atanması (TMK m.640/3). Mirasçılar, terekenin tamamının veya bir kısmının yönetimi için bir temsilci atanmasını isteyebilirler.

Bu önlemler, özellikle mirasçılar arasında ciddi uyuşmazlık varsa erken aşamada istenmelidir; aksi hâlde tereke fiilen tüketilebilir.

Ayrıca terekeden mal kaçırıldığı düşünülüyorsa, tapu iptal ve tescil ile muris muvazaası yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

Mirasçının Bilgi Edinme Hakkı

TMK m.630: mirasçılar, terekenin paylaşımı için gerekli olan bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdür.

Ayrıca mirasçılar, üçüncü kişilerden de bilgi talep edebilir. Bankalar, mirasçılık belgesi ibraz edildiğinde miras bırakanın hesap bilgilerini vermekle yükümlüdür.

Uygulamada bankaların bilgi vermekten kaçınması hâlinde:

1. Mirasçılık belgesiyle yazılı başvuru yapın ve talebinizi kayda geçirin.
2. Cevap alamazsanız BDDK'ya şikâyette bulunun.
3. Terekenin tespiti davasında mahkemeden müzekkere yazılmasını isteyin.

Ayrıca e-Devlet üzerinden mirasçılar, miras bırakana ait bazı kayıtlara (tapu, araç) erişebilmektedir; bu, ilk araştırma için pratik bir başlangıçtır.

Son olarak: bir mirasçının, miras bırakanın sağlığında yaptığı devirleri gizlemesi hâlinde, denkleştirme (iade) ve tenkis talepleri gündeme gelir. Bu nedenle tapu kayıtlarının yalnızca güncel hâli değil, geçmişe dönük tapu kayıt örnekleri de istenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras bırakanın malvarlığını nasıl öğrenirim?

Sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespitini isteyin; mahkeme tapu, trafik, banka, MKK, vergi ve ticaret sicili kayıtlarını celbeder.

Bankalar bilgi vermek zorunda mı?

Mirasçılık belgesi ibraz edildiğinde miras bırakanın hesap bilgilerini vermekle yükümlüdürler; vermemeleri hâlinde BDDK'ya şikâyet ve mahkemeden müzekkere yolu izlenir.

Resmî defter tutma nedir?

Terekenin resmen yazımıdır. Talep süresi bir aydır; bu süreçte ret süresi işlemez ve deftere göre kabul hâlinde yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olunur.

Kardeşim terekeyi tek başına kullanıyor, ne yapabilirim?

Terekenin resmen yönetilmesini, tereke temsilcisi atanmasını, mühürlemeyi ve ihtiyati tedbir konulmasını isteyebilirsiniz.

Geçmiş tapu kayıtlarını isteyebilir miyim?

Evet ve istemelisiniz. Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, denkleştirme, tenkis ve muris muvazaası taleplerinin dayanağını oluşturur.