Basit Yargılama Usulü ve Seri Muhakeme: Hızlı Yollar

Bütün davalar aynı hızda ilerlemez. Hukuk yargılamasında basit yargılama usulü, ceza yargılamasında ise seri muhakeme ve basit yargılama usulleri, süreci belirgin biçimde kısaltır.

Bu yazıda bu üç kurumu ve hangi durumlarda uygulandıklarını anlatıyoruz.

Hukukta Basit Yargılama Usulü

HMK m.316, basit yargılama usulüne tabi işleri sayar. Başlıcaları:

• Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren dava ve işler
• Doğrudan dosya üzerinden karar vermek konusunda kanunun mahkemeye takdir hakkı tanıdığı dava ve işler
• İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile bunlara karşı yapılacak itirazlar
• Her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler
• Hizmet ilişkisinden doğan davalar
• Konkordato ve sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılmasına ilişkin açılacak davalar
• Tahkime ilişkin işler
• Diğer kanunlarda yer alan ve yazılı yargılama usulü dışındaki yargılama usullerinin uygulanacağı belirtilen dava ve işler

Bu usulün en önemli özelliği, dilekçe teatisinin kısaltılmış olmasıdır.

Farklar Nelerdir?

Yazılı yargılama usulüne göre başlıca farklar:

1. Dilekçeler (HMK m.317). Dava, dava dilekçesiyle açılır ve cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak mahkeme durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, süresi içinde başvurmak kaydıyla, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verebilir.

En önemli fark: cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilemez. Dilekçe teatisi iki dilekçeyle sona erer.

2. Delil sunumu (m.318). Taraflar dilekçeleri ile birlikte, tüm delillerini açıkça ve hangi vakıanın delili olduğunu da belirterek bildirmek; ellerinde bulunan delillerini dilekçelerine eklemek ve başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayan bilgilere dilekçelerinde yer vermek zorundadır.

3. Ön inceleme ve tahkikat (m.320). Mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir.

Daha sonra tahkikata geçilmesi gereken hâllerde, mahkeme ön inceleme ve tahkikatı birlikte yürütür; tahkikat için duruşma yapılması hâlinde iki duruşma arasındaki süre bir aydan fazla olamaz.

4. İddia ve savunmanın genişletilmesi (m.319). Yasak, dava açılmasıyla ve cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar. Yani yazılı usule göre daha erken devreye girer.

5. Karar (m.321). Tahkikatın tamamlanmasından sonra mahkeme tarafların son beyanlarını alır ve hükmünü verir.

Ceza: Seri Muhakeme Usulü

CMK m.250, seri muhakeme usulünü düzenler.

Bu usul, kanunda tek tek sayılan suçlar bakımından ve soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde uygulanır.

Kapsamdaki suçlardan bazıları: hakkı olmayan yere tecavüz, genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması, trafik güvenliğini tehlikeye sokma, gürültüye neden olma, parada sahtecilik, mühür bozma, resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması ile bazı özel kanunlardaki suçlar.

İşleyiş: Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir. Şüpheli, müdafi huzurunda teklifi kabul ederse usul uygulanır.

Savcı, TCK'daki ilgili maddede öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında belirlenecek temel cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı belirler.

Belirlenen yaptırım hakkında mahkemeden karar verilmesi talep edilir. Mahkeme, koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler ve gerektiğinde şüpheliyi dinleyerek karar verir.

Bu usulde duruşma yapılmaz ve süreç çok kısalır. Karara itiraz yolu açıktır.

Ceza: Basit Yargılama Usulü

CMK m.251, ceza yargılamasında ayrı bir hızlandırılmış usul öngörür.

Bu usul, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanabilir.

İşleyiş: mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verebilir. Bu hâlde iddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını on beş gün içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir.

Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkeme duruşma yapmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almaksızın karar verir.

Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

İtiraz: basit yargılama usulü sonucu verilen karara itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmesi hâlinde, mahkemece duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur; bu hâlde dörtte birlik indirim uygulanmaz.

Bu, önemli bir tercihtir: itiraz edilirse indirim kaybedilir ancak duruşmalı yargılama ve beraat imkânı doğar.

Hangi Yol Tercih Edilmeli?

Ceza yargılamasındaki hızlandırılmış usuller, sanık için hem avantaj hem risk taşır.

Avantajlar: süreç kısa, ceza indirimli, duruşma yükü yok.

Riskler: her iki usulde de sonuçta bir mahkûmiyet vardır. Beraat ihtimali güçlü olan bir dosyada bu usullerin kabul edilmesi, aklanma imkânını kapatır.

Bu nedenle karar verirken değerlendirilmesi gerekenler:

• Dosyanın delil durumu — beraat ihtimali var mı?
• Sonucun sicile ve mesleki duruma etkisi
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da erteleme imkânlarının değerlendirilip değerlendirilmediği
• İndirimle ulaşılacak cezanın miktarı

Seri muhakeme usulünde teklifin müdafi huzurunda kabul edilmesi kanunen zorunludur; bu, tam da bu değerlendirmenin yapılabilmesi içindir.

Kısacası: hız her zaman en iyi sonuç değildir. Kararı, dosyanın gücüne göre verin.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi davalar basit yargılama usulüne tabidir?

Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren işler, nafaka, velayet ve vesayet davaları, hizmet ilişkisinden doğan davalar, geçici hukuki korumalar ve kanunda sayılan diğer işler.

Basit yargılamada kaç dilekçe verilir?

Dava dilekçesi ve cevap dilekçesi; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilemez.

Seri muhakeme usulü nedir?

CMK m.250 kapsamında sayılan suçlarda, şüphelinin müdafi huzurunda kabulüyle uygulanan ve temel cezadan yarı oranında indirim yapılan, duruşmasız bir usuldür.

Ceza basit yargılama usulünde indirim var mı?

Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir; ancak karara itiraz edilip duruşma açılırsa bu indirim uygulanmaz.

Bu usulleri kabul etmeli miyim?

Dosyanın delil durumuna bağlıdır. Her iki usulde de sonuçta mahkûmiyet vardır; beraat ihtimali güçlüyse aklanma imkânı kapanır.