Dava Süreci Nasıl İşler? Baştan Sona Yol Haritası

İlk kez dava açacak olan çoğu kişi için süreç bir kara kutu: ne zaman ne olacağı, hangi aşamada ne yapılması gerektiği belirsiz.

Bu yazıda bir hukuk davasının aşamalarını baştan sona anlatıyoruz — ve her aşamada yapılması gerekenleri.

Dava Açmadan Önce

Dava, sürecin ilk adımı değildir. Öncesinde yapılması gerekenler:

1. Zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri kontrol edin. Bazı talepler çok kısa sürelere tabidir.
2. Delillerinizi toplayın. Sonradan toplamak çoğu zaman mümkün olmaz.
3. İhtarname gönderin. Temerrüt oluşturur, faiz başlangıcını belirler ve iyi niyetinizi gösterir.
4. Arabuluculuk dava şartını kontrol edin. İşçilik, ticari, tüketici, kira, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
5. Delil tespiti gerekiyorsa yaptırın. Durum değişmeden önce.
6. Görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin. Yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik veya yetkisizlik kararıyla gecikmeye yol açar.

Ayrıca ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz gerekiyorsa, bunlar dava öncesinde de istenebilir ve arabuluculuk şartına tabi değildir.

Dilekçeler Aşaması

HMK m.126 vd. dilekçe teatisini düzenler. Dört dilekçe vardır:

1. Dava dilekçesi. Davacı tarafından verilir.
2. Cevap dilekçesi. Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde verir. Durum ve koşullara göre cevap dilekçesi hazırlanmasının çok zor olduğu hâllerde, bir defaya mahsus bir ayı geçmemek üzere ek süre istenebilir.
3. Cevaba cevap (replik). Davacı, cevap dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde verir.
4. İkinci cevap (düplik). Davalı, iki hafta içinde verir.

Bu aşamanın kritik önemi: HMK m.129 ve 194 uyarınca taraflar, dayandıkları vakıaları ve delilleri bu dilekçelerde bildirmek zorundadır.

HMK m.141: taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe; ön inceleme aşamasında ise ancak karşı tarafın açık muvafakati ile iddia veya savunmalarını genişletebilir yahut değiştirebilir.

Ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra ise ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hâlleri dışında iddia ve savunma genişletilemez.

Kısacası: delillerinizi ve vakıalarınızı bu aşamada eksiksiz bildirin. Sonradan eklemek çok zorlaşır.

Ön İnceleme

HMK m.137 vd. Dilekçeler teatisi tamamlandıktan sonra mahkeme ön inceleme yapar.

Bu aşamada mahkeme:

• Dava şartlarını ve ilk itirazları inceler (görev, yetki, arabuluculuk, hukuki yarar, taraf ehliyeti)
• Uyuşmazlık konularını tam olarak belirler
• Hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar
• Tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder

Ön inceleme duruşmasında mahkeme, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder.

Kesin süre: mahkeme, delillerin sunulması ve toplanması için taraflara kesin süre verir. Bu süre içinde delil sunulmazsa, o delilden vazgeçilmiş sayılır.

Bu nedenle ön inceleme duruşmasına mutlaka katılın ve verilen kesin süreleri takvime işleyin.

Tahkikat

Uyuşmazlığın esasının incelendiği ve en uzun süren aşamadır.

Bu aşamada yapılanlar:

• Belgelerin toplanması. Kurumlara müzekkere yazılması.
• Tanıkların dinlenmesi.
• Keşif ve bilirkişi incelemesi.
• Bilirkişi raporuna itiraz. Tebliğden itibaren iki hafta.
• Talep artırımı. Kısmi davada, HMK m.109/4 uyarınca tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus.
• Islah. HMK m.177 uyarınca tahkikatın sona ermesine kadar, bir kez.

Tahkikatı uzatan başlıca etkenler: tebligat sorunları, gelmeyen tanıklar, bilirkişi raporunun gecikmesi, kurumlardan cevap beklenmesi ve mazeret talepleri.

Süreci kısaltmak için: adresleri güncel verin, tanık listesini dar ve isabetli tutun, gider avansını süresinde yatırın.

Karar ve Kanun Yolları

Sözlü yargılama ve hüküm. Tahkikat bittiğinde mahkeme sözlü yargılama için gün verir ve hükmü tefhim eder.

Gerekçeli karar. HMK m.294 uyarınca hükmün tefhimi, kararın hüküm sonucunun duruşmada okunmasıyla olur; gerekçeli karar sonradan yazılır ve taraflara tebliğ edilir.

İstinaf. HMK m.345 uyarınca istinaf yoluna başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İstinaf, bölge adliye mahkemesinde incelenir.

Miktar veya değeri kanunda belirlenen sınırı geçmeyen davalarda verilen kararlar kesindir ve istinafa gidilemez.

Temyiz. Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak kanunda sayılan bazı kararlar temyiz edilemez.

Kesinleşme ve icra. Karar kesinleştiğinde, ilamlı icra yoluyla infaz edilir. Bazı kararlar (nüfusa ilişkin, taşınmaz mülkiyetine ilişkin) kesinleşmeden icra edilemez.

Bireysel başvuru. Olağan kanun yolları tükendikten sonra, temel hak ihlali iddiasıyla otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Cevap dilekçesi süresi ne kadar?

Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta. Zorunlu hâllerde bir defaya mahsus, bir ayı geçmemek üzere ek süre istenebilir.

Sonradan delil sunabilir miyim?

Ön inceleme tamamlandıktan sonra iddia ve savunma, ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati dışında genişletilemez. Delilleri dilekçeler aşamasında bildirin.

Bilirkişi raporuna kaç günde itiraz edilir?

Raporun tebliğinden itibaren iki hafta.

İstinaf süresi ne kadar?

Kararın tebliğinden itibaren iki hafta. Belirli parasal sınırın altındaki kararlar kesindir.

Karar verildi, hemen icraya koyabilir miyim?

Bazı kararlar kesinleşmeden icra edilemez (nüfus, taşınmaz mülkiyeti gibi). Diğerlerinde ilamlı icra yoluna gidilebilir.