Dava Masrafları: Harç, Gider Avansı ve Kim Öder?

“Dava açsam ne kadar tutar?” Bu sorunun tek bir cevabı yok, çünkü tutar davanın türüne ve talep ettiğiniz miktara göre değişiyor. Ama hangi kalemlerin olduğunu bilirseniz kendi dosyanız için makul bir tahmin yapabilirsiniz.

Dört kalem vardır: harçlar, gider avansı, delil avansı ve vekâlet ücreti. Aşağıda her birini ve davayı kazandığınızda bunların kimde kaldığını anlatıyoruz.

Harçlar: Maktu ve Nispi

Harç, devlete ödenen kalemdir ve 492 sayılı Harçlar Kanunu'na göre alınır. İki türü vardır.

Maktu harç sabit tutardır. Boşanma, velayet, isim değişikliği, tespit davaları gibi konusu para olmayan davalarda uygulanır.

Nispi harç ise talep ettiğiniz tutarın belirli bir oranıdır. Alacak, tazminat ve işçilik davaları bu gruptadır. Nispi harçta dava açılırken kural olarak dörtte biri peşin ödenir; kalanı karar aşamasında tamamlanır.

Bunlara ek olarak her davada küçük tutarlı başvurma harcı, vekâletname suret harcı ve benzeri kalemler bulunur.

Harç tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Güncel tutarı adliyedeki vezneden veya UYAP üzerinden öğrenebilirsiniz.

Gider Avansı ve Delil Avansı

Gider avansı, yargılamanın yürümesi için gereken masrafların peşin yatırılan karşılığıdır: tebligat ücretleri, müzekkere posta giderleri, dosya masrafları. Tutarı, taraf sayısı ve tahmini tebligat sayısına göre mahkemece belirlenir.

Gider avansı dava şartıdır. Yatırılmazsa mahkeme süre verir; verilen kesin süre içinde de yatırılmazsa dava usulden reddedilir. Bu, davanın esasına hiç girilmeden kaybedilmesi anlamına gelir.

Delil avansı ayrıdır: bilirkişi ücreti, keşif gideri ve tanık ücreti gibi kalemleri kapsar. Delili isteyen taraf yatırır. Yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılabilir — bilirkişi incelemesi istenip avansı yatırılmayan dosyalar bu yüzden kaybedilir.

Vekâlet Ücreti: İki Ayrı Kalem

Karıştırılan iki farklı ücret vardır.

Akdi vekâlet ücreti, kendi avukatınızla aranızda kararlaştırdığınız ücrettir. Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi bu ücretin altına inilemeyecek sınırı belirler.

Yargılama vekâlet ücreti ise mahkemenin karar ile hükmettiği ücrettir ve kaybeden taraftan kazanan tarafa ödenir. Tarifeye göre belirlenir; sizin avukatınıza ödediğiniz tutarla aynı olmak zorunda değildir.

Kısmen kazanılan davalarda ücret de oranlanır: kabul edilen kısım için siz lehinize, reddedilen kısım için karşı taraf lehine ücrete hükmedilebilir. Bu, “şimdilik” kaydıyla yüksek tutar göstermenin neden riskli olduğunu açıklar.

Kim Öder?

Kural şudur: yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir (HMK m.326). Davayı kazanırsanız, yatırdığınız harç ve giderler karşı taraftan tahsil edilmek üzere hükme geçirilir.

Kısmen kabul hâlinde giderler oranlanır. Davanız yüzde altmış oranında kabul edilirse, giderlerin yaklaşık o oranı karşı tarafa yüklenir; kalanı sizde kalır.

Önemli bir istisna: karşı taraf davaya sebebiyet vermemişse ve ilk fırsatta talebi kabul etmişse, giderler davacıya yüklenebilir. Bu yüzden dava açmadan önce ihtarname göndermek yalnızca nezaket değil, masraf riskini yönetmenin de yoludur.

Ödeyemiyorsanız: Adli Yardım

Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumdaysanız adli yardım talep edebilirsiniz (HMK m.334 vd.). Kabul edilirse harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulursunuz; koşulları varsa ücretsiz avukat da görevlendirilebilir.

Talep, dava dilekçesiyle birlikte veya yargılama sırasında yapılabilir. Yanına gelir durumunu gösteren belgeler eklenir: gelir belgesi, tapu ve araç sorgusu, muhtarlıktan fakirlik belgesi.

Adli yardım borcu tümüyle silmez; davayı kazanırsanız ertelenen harçlar tahsil edilebilir. Yine de dava açabilmenin önündeki en büyük engeli kaldırır.

Ayrı bir yol daha vardır: ekonomik durumu elverişli olmayanlar, bulundukları yer barosunun adli yardım bürosundan avukat talep edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava açmak ne kadara mal olur?

Harç (maktu veya nispi), gider avansı, delil avansı ve avukatlık ücretinden oluşur. Konusu para olan davalarda nispi harç talep edilen tutara göre değiştiği için sabit bir rakam verilemez.

Nispi harcın tamamı peşin mi ödenir?

Hayır, kural olarak dörtte biri dava açılırken peşin ödenir; kalanı karar aşamasında tamamlanır.

Davayı kazanırsam masraflarımı geri alır mıyım?

Kural olarak evet; yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir. Kısmen kabul hâlinde giderler oranlanır.

Gider avansı ile delil avansı farkı nedir?

Gider avansı tebligat ve dosya masraflarını kapsar ve dava şartıdır. Delil avansı bilirkişi, keşif ve tanık giderleri içindir; delili isteyen taraf yatırır.

Masrafları karşılayamıyorum, ne yapabilirim?

Adli yardım talep edebilirsiniz (HMK m.334). Ayrıca bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna başvurarak avukat görevlendirilmesini isteyebilirsiniz.