Tanık Nasıl Gösterilir? Liste, Davet ve Dinlenme

Tanık, Türk yargılamasında en çok kullanılan delillerden biri. Ama tanık göstermenin de kuralları var ve bu kurallara uymamak, en güçlü tanığınızı dinletememenize yol açabiliyor.

Bu yazıda tanık listesinin nasıl verileceğini, kimlerin çekinebileceğini ve tanık beyanını güçlendirmenin yollarını anlatıyoruz.

Liste: Kesin Süre İçinde

HMK m.240 uyarınca tanık listesinde tanıkların adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresleri ile hangi vakıa hakkında dinleneceği gösterilir.

Bu son unsur çoğu zaman atlanır: her tanığın hangi olayı anlatacağı ayrı ayrı yazılmalıdır. Genel ifadelerle verilen listeler eksik sayılabilir.

Mahkeme, tanık listesi için kesin süre verir. Bu süre içinde liste sunulmazsa, tanık dinletme hakkından vazgeçilmiş sayılır.

Ayrıca ikinci tanık listesi verilemez; bu nedenle listeyi hazırlarken eksik bırakmayın.

Mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle yetinebilir (m.241): aynı vakıa için gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle vakıa yeterince aydınlanmışsa geri kalanların dinlenmemesine karar verilebilir. Bu nedenle listede en isabetli tanıkları öne koyun.

Tanıklıktan Çekinme

Herkes tanıklık yapmakla yükümlüdür ancak kanun bazı hâllerde çekinme hakkı tanır.

Kişisel nedenlerle çekinme (m.248): tarafların nişanlısı, evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eşi, kendisi veya eşinin altsoy ve üstsoyu, üçüncü derece dâhil kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar tanıklıktan çekinebilir.

Sır nedeniyle çekinme (m.249-250): kanun gereği sır olarak korunması gereken bilgiler ile meslek veya sanat gereği sır sayılan bilgiler hakkında çekinilebilir. Avukat, hekim ve benzeri meslek mensupları bu kapsamdadır.

Menfaat ihlali nedeniyle çekinme (m.251): tanığın veya yakınlarının doğrudan doğruya maddi bir zarara uğraması ya da şeref veya itibarının zedelenmesi ya da ceza soruşturmasına sebep olması söz konusuysa çekinilebilir.

Çekinme sebebinin bulunmamasına rağmen tanıklıktan çekinen tanık hakkında yaptırım uygulanır.

Tanık Gelmezse

Usulüne uygun davet edilen tanık mazeretsiz gelmezse, HMK m.245 uyarınca hakkında zorla getirme kararı verilebilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderlere hükmedilebilir; ayrıca disiplin para cezası uygulanabilir.

Ancak pratikte davanın en büyük gecikme sebeplerinden biri budur: her gelmeyen tanık için yeni duruşma günü verilir.

Bu nedenle iki şeye dikkat edin: adresleri güncel ve doğru verin, ve tanıklarınızı duruşma tarihi konusunda önceden bilgilendirin.

Tanık ücreti ve gideri, tanığı gösteren tarafça karşılanır. Mahkeme veznesine yatırılan gider avansından karşılanır; yatırılmazsa tanık davet edilmez.

Tanık başka bir yerde bulunuyorsa, istinabe yoluyla oradaki mahkemede dinlenmesi istenebilir; ayrıca ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşmaya katılım da mümkündür (HMK m.149).

Beyanı Güçlendirmek

Tanık beyanının değerini artıran unsurlar:

• Olayı doğrudan görmüş olmak. Duyduğunu aktaran tanık beyanı zayıftır.
• Somut tarih ve yer verebilmek. “Sık sık olurdu” yerine “Mart 2025'te, iş yerinin depo bölümünde”.
• Belge ile desteklenmek. Tanığın anlattığı olayı doğrulayan bir kayıt varsa birlikte sunun.
• Tarafsız görünmek. Yakın akraba tanıklığı kabul edilir ancak takdirde daha dikkatli değerlendirilir. Mümkünse üçüncü kişileri de gösterin.

Karşı tarafın tanığına soru sorma hakkınız vardır. Sorular hâkim aracılığıyla yöneltilir. Çelişkileri ortaya çıkarmak için tanığa sorulacak soruları duruşmadan önce hazırlayın.

Son olarak: tanığa ne söyleyeceğini öğretmek yalan tanıklığa azmettirme suçunu oluşturabilir. Tanığa yalnızca hangi konuda dinleneceğini söyleyin; bildiklerini anlatması yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tanık listesi nasıl verilir?

Tanıkların adı, soyadı, tebliğe elverişli adresleri ve her birinin hangi vakıa hakkında dinleneceği gösterilerek, mahkemenin verdiği kesin süre içinde.

Sonradan tanık ekleyebilir miyim?

Hayır. İkinci tanık listesi verilemez; bu nedenle listeyi eksiksiz hazırlayın.

Kimler tanıklıktan çekinebilir?

Nişanlı, eş, altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar; ayrıca sır saklama yükümlüsü meslek mensupları ve menfaati ihlal olacaklar.

Tanık gelmezse ne olur?

Mazeretsiz gelmeyen tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir, giderlere hükmedilir ve disiplin para cezası uygulanabilir.

Akrabam tanıklık yapabilir mi?

Yapabilir; çekinme hakkı vardır ancak kullanmayabilir. Beyanı kabul edilir, takdirde daha dikkatli değerlendirilir.