Borcumu Ödeyemiyorum: Hangi Yollar Var?

Kredi kartı, tüketici kredisi, esnaf borcu. Ödeme gücü daralınca ilk tepki genellikle iletişimi kesmek oluyor — telefonlara çıkmamak, mektupları açmamak.

Oysa bu, borcun büyümesine ve elinizdeki seçeneklerin azalmasına yol açıyor. Bu yazıda ödeme güçlüğünde hangi yolların gerçekten mevcut olduğunu ve hangisinin sizin durumunuza uyduğunu anlatıyoruz.

Takipten Önce: Alacaklıyla Yapılandırma

Henüz icra takibi başlamadıysa en ucuz yol doğrudan alacaklıyla anlaşmaktır. Bankalar ve finans kuruluşları çoğu zaman yeniden yapılandırma sunar: vade uzatımı, faiz indirimi veya ödeme planı.

Bu görüşmeyi yaparken iki şeye dikkat edin. Birincisi, anlaşmayı yazılı hâle getirin; sözlü taahhüt ispat edilemez. İkincisi, ödeyemeyeceğiniz bir plana imza atmayın — bozulan yapılandırma çoğu zaman baştaki durumdan daha kötü sonuç doğurur.

Ayrıca zaman zaman kamu alacakları için çıkarılan yapılandırma kanunları vergi, SGK ve bazı idari para cezalarını kapsar. Bu düzenlemelerin başvuru süreleri kısadır; çıktığında takip edin.

Takip Başladıysa: İtiraz ve Taksitlendirme

Ödeme emri geldiğinde ilk soru şudur: borç gerçekten var mı ve tutar doğru mu? Ödenmiş, zamanaşımına uğramış ya da hiç doğmamış bir borç için takip başlatılmış olabilir.

İlamsız takipte itiraz süresi yedi gündür ve itiraz takibi durdurur. Bu süre kaçırılırsa takip kesinleşir.

Borç doğruysa ve ödeme gücünüz sınırlıysa, İcra ve İflas Kanunu'nun 111. maddesi taksitle ödeme imkânı tanır. Borçlu, haczedilen malın satışından önce borcunu belirli koşullarla taksitle ödemeyi teklif edebilir.

Ayrıca alacaklıyla anlaşarak icra dairesinde ödeme taahhüdü verilebilir. Ancak taahhüdü ihlal etmenin ceza sonucu vardır; ödeyemeyeceğiniz bir taahhüde girmeyin.

Neye Haciz Konulamaz?

İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi bazı mal ve hakları haczedilemez sayar. Başlıcaları:

• Borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli ev eşyası
• Mesleğini sürdürmesi için gerekli araç ve gereçler
• Aylıkların ve ücretlerin bir bölümü — dörtte birinden az olmamak üzere haczedilebilir
• Nafaka alacakları
• Belirli sosyal yardım ve ödemeler

Ayrıca borçlunun haline münasip evi için özel bir koruma vardır: haczedilmezlik (meskeniyet) şikâyetiyle kaldırılması istenebilir. Ev, borçlunun haline münasip olandan değerliyse satılır ve haline münasip ev alınacak tutar borçluya bırakılır.

Haczedilmezlik şikâyeti süreye tabidir: haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra hukuk mahkemesine yapılmalıdır.

Ağır Durumlar: Konkordato

Borçları ödeme gücünü tümüyle yitirmiş ya da yitirme tehlikesi altındaki borçlular için konkordato yolu vardır. Amacı, alacaklılarla anlaşarak borçların yeniden yapılandırılmasıdır.

Ancak konkordato ağır bir süreçtir: ayrıntılı finansal tablolar, ara bilanço, bağımsız denetim raporu ve makul bir proje sunulması gerekir. Hazırlıksız yapılan başvuru reddedilir ve durum daha da kötüleşir.

Bu nedenle konkordato, bireysel tüketici borçları için uygun bir araç değildir; işletmeler ve ciddi ölçekli borçlar bakımından değerlendirilir.

Yapılmaması Gerekenler

Ödeme güçlüğünde en çok zarar veren davranışlar şunlardır:

• Malvarlığını yakınlara devretmek. Bu, tasarrufun iptali davasına konu olur ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.
• Ödeme emrini açmamak. Tebligat geçerli sayılır ve süreler işler.
• Yeni borçla eski borcu kapatmak. Faiz yükü katlanır.
• Ödeyemeyeceğiniz taahhüde girmek. Taahhüdü ihlalin ceza sonucu vardır.

Doğru yaklaşım, borçların tamamını bir tabloya dökmek, hangilerinin gerçekten doğru olduğunu kontrol etmek ve önceliklendirmektir. Bazı borçlar (nafaka, vergi, SGK) diğerlerinden daha ağır sonuçlar doğurur.

Sıkça Sorulan Sorular

Borcumu ödeyemiyorum, ilk ne yapmalıyım?

Borçları listeleyin ve doğruluğunu kontrol edin. Takip başlamadıysa alacaklıyla yazılı yapılandırma görüşün; takip başladıysa süresinde itiraz veya taksitlendirme yollarını değerlendirin.

Maaşımın ne kadarı haczedilebilir?

Kural olarak dörtte birinden az olmamak üzere haczedilir. Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışındadır.

Evime haciz konulabilir mi?

Haline münasip ev için haczedilmezlik şikâyeti yapılabilir. Ev bu ölçünün üzerindeyse satılır ve haline münasip ev alacak tutar borçluya bırakılır.

İcra taksitlendirmesi mümkün mü?

İİK m.111 kapsamında belirli koşullarla taksitle ödeme teklif edilebilir. Ayrıca alacaklıyla anlaşarak icra dairesinde ödeme taahhüdü verilebilir.

Malımı eşime devretsem olur mu?

Hayır. Bu devir tasarrufun iptali davasına konu olur ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.