Sigortasız Çalıştırıldım: Hizmet Tespiti Davası

Yıllarca çalıştınız ama emeklilik hesabınıza o yıllar yansımadı. Ya hiç sigorta yapılmadı ya da ayda otuz gün yerine on gün bildirildi.

Bu kaybı telafi etmenin yolu hizmet tespiti davasıdır. Bu yazıda davanın şartlarını, kritik beş yıllık süreyi ve ispat yollarını anlatıyoruz.

Dava Ne İşe Yarar?

Hizmet tespiti davası, sigortasız ya da eksik bildirilmiş çalışmanın mahkeme kararıyla tespit edilerek SGK kayıtlarına işlenmesini sağlar.

Dava sonucunda tespit edilen süreler prim gün sayısına eklenir. Bu, emeklilik tarihini öne çeker, aylık tutarını artırır ve işsizlik ödeneği gibi haklara erişimi etkiler.

Dava; hiç bildirim yapılmaması, işe giriş tarihinin geç gösterilmesi, çıkış tarihinin erken gösterilmesi, ay içinde eksik gün bildirilmesi ve ücretin gerçeğin altında gösterilmesi hâllerinde açılabilir.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Davalı olarak işveren gösterilir; SGK da davaya dâhil edilir — bu zorunludur, aksi hâlde karar Kuruma karşı ileri sürülemez.

Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre

Bu davanın en kritik yanı süredir. 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükmü uyarınca, hizmetleri Kuruma bildirilmeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde dava açmalıdır.

Bu süre hak düşürücüdür: kaçırıldığında hak tümüyle düşer ve mahkeme resen dikkate alır.

Ancak önemli bir istisna vardır: Kurumca tespit edilebilen nitelikteki belgelerin varlığı hâlinde bu süre uygulanmaz. İşe giriş bildirgesi verilmiş ama prim bildirilmemişse, ya da müfettiş raporu, ücret bordrosu gibi resmî bir belge Kurum kayıtlarına girmişse, süre işlemez.

Uygulamada bu istisna sıkça devreye girer. Bu nedenle beş yıl geçmiş olsa bile, elinizde bir belge varsa dosyayı incelettirmeye değer.

İspat: Ne Toplamalı?

Bu davalarda ispat serbesttir ancak mahkemeler titiz davranır; çünkü karar doğrudan kamu kaynağını etkiler.

Toplanacak deliller:

• İş yeri kayıtları. Puantaj, servis listesi, yemek kartı kayıtları, giriş-çıkış turnike kayıtları.
• Banka kayıtları. Ücretin banka üzerinden ödendiği dönemler.
• Yazışmalar. Görev yazıları, e-postalar, mesajlar.
• Tanıklar. Aynı dönemde aynı iş yerinde sigortalı olarak çalışmış kişiler en güçlü tanıklardır; komşu iş yeri çalışanları da dinlenebilir.
• Resmî kayıtlar. Meslek odası kayıtları, vergi dairesi kayıtları, SGK müfettiş raporları.

Mahkeme genellikle komşu iş yeri sahiplerini ve dönemin bordro tanıklarını resen araştırır. Ayrıca zabıta veya kolluk aracılığıyla iş yerinin o dönem faal olup olmadığı tespit ettirilir.

Dikkat Edilecekler

• Tüm dönemi tek davada isteyin. Parçalı davalar hem masraflı hem de süre riski taşır.
• Ücretin tespitini de isteyin. Sadece gün sayısı değil, gerçek ücretin tespiti de emeklilik aylığını doğrudan etkiler.
• Bu davada arabuluculuk şartı yoktur. Hizmet tespiti kamu düzenine ilişkin olduğundan dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılır.
• Feragat ve ibra sonuç doğurmaz. İşverene verilmiş ibraname, hizmet tespiti hakkını ortadan kaldırmaz.
• İşçilik alacaklarından ayrıdır. Kıdem, ihbar ve fazla mesai talepleri ayrı bir dava konusudur ve onlarda arabuluculuk dava şartıdır.

Dava kazanıldığında SGK, işverenden ödenmemiş primleri gecikme zammıyla tahsil eder; bu, sigortalıdan istenmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet tespiti davası nedir?

Sigortasız veya eksik bildirilmiş çalışmanın mahkeme kararıyla tespit edilip SGK kayıtlarına işlenmesini sağlayan davadır.

Süresi ne kadar?

Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl. Bu süre hak düşürücüdür; ancak Kurumca tespit edilebilen nitelikte belge varsa uygulanmaz.

Kime karşı açılır?

İşverene karşı açılır ve SGK da davaya zorunlu olarak dâhil edilir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir.

Nasıl ispatlanır?

Puantaj ve iş yeri kayıtları, banka ödemeleri, yazışmalar ve özellikle aynı dönemde sigortalı çalışmış tanıklar. Mahkeme komşu iş yerlerini de resen araştırır.

Arabulucuya gitmem gerekir mi?

Hayır. Hizmet tespiti davası dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılır.