İcrada Ödeme Taahhüdü ve Taahhüdü İhlal Suçu

İcra dairesinde “taahhüt ver, haciz yapmayalım” denildi ve imzaladınız. Bu imzanın ceza sonucu olduğunu biliyor musunuz?

İcra ve İflas Kanunu m.340, taahhüdün ihlalini tazyik hapsi ile yaptırıma bağlıyor. Bu yazıda taahhüdün geçerlilik şartlarını ve ihlalin sonuçlarını anlatıyoruz.

Taahhüt Nedir?

İcra takibi kesinleştikten sonra borçlu, borcunu belirli bir tarihte veya taksitler hâlinde ödeyeceğini icra dairesinde beyan edebilir. Buna ödeme taahhüdü denir.

İİK m.111: borçlu, alacaklının satış talebinden evvel borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti derhâl verirse icra muamelesi durur.

Ayrıca alacaklı ile borçlu, icra dairesinde ödeme şartına ilişkin anlaşma yapabilir.

Taahhüdün karşılığı, haciz ve satış işlemlerinin durmasıdır. Bu nedenle borçlu için cazip görünür.

Ancak bedeli vardır: taahhüdün ihlali, ceza sonucu doğurur.

Taahhüdü İhlal ve Tazyik Hapsi

İİK m.340: borçlu, alacaklıya karşı icra dairesinde kararlaştırdığı borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlal ederse, alacaklının şikâyeti üzerine, icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.

Bu, klasik bir hapis cezası değildir; tazyik (zorlama) hapsidir. Amaç cezalandırmak değil, ödemeye zorlamaktır.

Bunun önemli sonucu şudur: hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı öderse tahliye edilir; borçlu, taahhüdünü yerine getirirse veya alacaklı şikâyetinden vazgeçerse yine tahliye edilir.

Yani ödeme yapıldığında hapis sona erer ve adli sicile işlenmez.

Şikâyet süresi: İİK m.347 uyarınca bu suça ilişkin şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Geçerlilik Şartları: Savunmanın Merkezi

Taahhüdü ihlal şikâyetiyle karşılaşan borçlunun ilk savunması, taahhüdün geçerli olup olmadığıdır. Yerleşik uygulamada aranan şartlar:

• Alacaklının veya vekilinin muvafakati. Taahhüt, alacaklının kabulüne bağlıdır. Tek taraflı beyan geçerli taahhüt oluşturmaz.
• Borç miktarının açıkça belirlenmiş olması. Asıl alacak, işlemiş faiz, vekâlet ücreti ve masraflar kalem kalem gösterilmelidir. Toplam borcun net olarak hesaplanmadığı taahhütler geçersiz sayılır.
• Ödeme tarihlerinin ve taksitlerin belirli olması.
• Takibin kesinleşmiş olması.
• Taahhüdün icra dairesinde ve tutanağa geçirilerek yapılmış olması.

Uygulamada en sık rastlanan geçersizlik sebebi, işleyecek faizin hesaplanmaması ve toplam borcun belirsiz kalmasıdır.

Bu nedenle taahhüt tutanağının bir örneğini alın ve kalemleri kontrol edin.

Ayrıca “makbul sebep” savunması ileri sürülebilir: ağır hastalık, iş kaybı, doğal afet gibi ödemeyi engelleyen olağanüstü durumlar somut belgelerle ortaya konabilir.

Taahhüt Vermeden Önce

Pratik kontrol listesi:

1. Ödeyebileceğiniz bir plan yapın. Taahhüt, ceza sonucu olan bir yükümlülüktür; iyimser tahminlerle imzalamayın.
2. Toplam borcu netleştirin. Faiz, vekâlet ücreti ve masraflar dâhil toplam tutarı yazdırın.
3. Taksit tarihlerini gerçekçi belirleyin. Maaş tarihinizle uyumlu olsun.
4. Tutanağın örneğini alın.
5. Ödemeleri icra dosyasına yapın ve makbuzları saklayın. Alacaklıya elden yapılan ödemeler, dosyaya işlenmezse ihlal sayılabilir.

Son madde çok önemlidir: ödeme yaptığınız hâlde dosyaya yansımadığı için taahhüdü ihlalden şikâyet edilen borçlular sık karşılaşılır.

Alternatif değerlendirmeler: borç tartışmalıysa taahhüt vermek yerine menfi tespit davası; ödeme gücü sınırlıysa haczedilmezlik şikâyeti ve İİK m.111 kapsamında taksitlendirme talebi.

İhlal Şikâyetiyle Karşılaşınca

Yapılacaklar:

1. Duruşmaya katılın. Şikâyet icra mahkemesinde görülür; katılmamak aleyhinize sonuç doğurur.
2. Taahhüdün geçersizliğini ileri sürün. Borç miktarının belirsizliği, alacaklı muvafakatinin bulunmaması, faiz hesabının yapılmamış olması.
3. Yaptığınız ödemeleri belgeleyin. Dosya hesabını icra dairesinden alın.
4. Makbul sebebinizi belgeleyin. Sağlık raporu, işten çıkış bildirimi.
5. Ödeme yapın. Borcun ödenmesi veya alacaklının şikâyetten vazgeçmesi hâlinde ceza düşer.

Karara karşı itiraz yolu açıktır ve süresi kısadır; kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Son olarak: tazyik hapsi adli sicile işlenmez ve ödeme ile sona erer. Ancak fiilen özgürlüğü kısıtlayan bir yaptırımdır; hafife alınmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Taahhüdü ihlalin cezası nedir?

Alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.

Ödersem hapis kalkar mı?

Evet. Borcun veya o tarihe kadar yatırılması gereken tutarın ödenmesi, taahhüdün yerine getirilmesi ya da alacaklının şikâyetten vazgeçmesi hâlinde tahliye edilirsiniz.

Taahhüt hangi hâllerde geçersizdir?

Alacaklının muvafakati yoksa, toplam borç faiziyle birlikte açıkça belirlenmemişse, taksit ve tarihler belirsizse ya da takip kesinleşmemişse.

Şikâyet süresi ne kadar?

Fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl.

Tazyik hapsi sicile işler mi?

Hayır. Tazyik hapsi adli sicile işlenmez ve ödeme ile sona erer.