Marka Tescili: Başvuru, İtiraz ve Marka İhlali

Yıllardır kullandığınız isim, bir gün başkası adına tescil edilebilir ve size ihtarname gelebilir. Ya da tam tersi: markanızı taklit eden bir işletmeyle karşılaşabilirsiniz.

Bu yazıda 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde tescil sürecini, itiraz sürelerini ve ihlal hâlinde izlenecek yolları anlatıyoruz.

Neler Marka Olabilir?

6769 sayılı Kanun m.4: marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir.

Tescil edilemeyecek işaretler (mutlak ret nedenleri, m.5) arasında başlıcaları:

• Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler
• Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten işaretler
• Herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek grubunu ayırt etmeye yarayan işaretler
• Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş önceki markayla aynı işaretler
• Halkı yanıltıcı işaretler ve kamu düzenine aykırı işaretler

Bu nedenle jenerik ve tanımlayıcı isimler — “Taze Ekmek Fırın” gibi — tescil edilemez ya da çok zayıf koruma sağlar. Ayırt edici, özgün isimler tercih edilmelidir.

Başvuru Süreci

Başvuru, Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır. Süreç:

1. Ön araştırma. Aynı veya benzer markaların bulunup bulunmadığını kontrol edin. Bu adım atlanırsa, ret veya itiraz nedeniyle emek ve ücret kaybı yaşanır.
2. Sınıf seçimi. Nice sınıflandırmasına göre mal ve hizmet sınıfları belirlenir. Marka koruması, seçilen sınıflarla sınırlıdır; bu nedenle mevcut ve planlanan faaliyet alanlarının tamamı kapsanmalıdır.
3. Başvuru ve şekli inceleme.
4. Mutlak ret nedenleri incelemesi. Kurum resen inceler.
5. Bültende yayım. Başvuru Resmî Marka Bülteninde yayımlanır.
6. İtiraz süresi. Yayımdan itibaren iki ay içinde üçüncü kişiler itiraz edebilir.
7. Tescil ve sicile kayıt.

Tescilin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde yenilenebilir.

İtiraz Yolları

Yayıma itiraz (m.18). İlgili kişiler, bültende yayımlanmış bir marka başvurusunun tesciline, yayımdan itibaren iki ay içinde itiraz edebilir.

İtiraz nedenleri arasında en yaygını, karıştırılma ihtimalidir (m.6/1): tescil başvurusu yapılan marka, tescilli veya önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile aynılık ya da benzerlik ve mal/hizmet aynılığı ya da benzerliği nedeniyle halk tarafından karıştırılma ihtimali içeriyorsa tescil edilemez.

Diğer nispi ret nedenleri: ticaret sırasında kullanılan tescilsiz bir işaret üzerinde önceki hak sahipliği, tanınmış markalar, kişi adı ve fikri mülkiyet hakları, kötüniyetli başvuru.

Kararlara itiraz. Kurum kararlarına karşı, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde Kuruma itiraz edilebilir. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararlarına karşı ise iki ay içinde fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açılabilir.

Kullanmama nedeniyle iptal. Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan markanın ciddi biçimde kullanılmaması hâlinde marka iptal edilebilir. Ayrıca itiraz sahibinden, markasını kullandığına dair delil sunması istenebilir.

Tescilsiz Kullanım Korunur mu?

Kural olarak koruma tescille başlar. Ancak tescilsiz kullanım tümüyle korumasız değildir.

6769 sayılı Kanun m.6/3: başvuru tarihinden veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka veya ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir.

Ayrıca haksız rekabet hükümleri (TTK m.54 vd.) devreye girebilir: başkasının iş ürünleriyle karıştırılmaya yol açan davranışlar haksız rekabet oluşturur.

Ancak bu korumadan yararlanmak için önceki ve ciddi kullanımın ispatı gerekir: faturalar, reklam kayıtları, sosyal medya paylaşımları, alan adı tescil tarihi, basın haberleri.

Bu ispat yükü ağırdır. Bu nedenle güvenli yol her zaman tescildir.

Marka İhlali Hâlinde

Markanız izinsiz kullanılıyorsa izlenebilecek yollar:

• İhtarname. Kullanımın durdurulmasını isteyin; sonraki davada iyi niyeti ve zararı belgeler.
• Hukuk davası. Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi ve giderilmesi ile maddi-manevi tazminat istenebilir. Ayrıca ürünlere el konulması ve imhası talep edilebilir.
• Ceza yolu. 6769 sayılı Kanun m.30, marka hakkına tecavüz suçlarını düzenler; bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.
• İhtiyati tedbir. Ürünlerin satışının durdurulması ve el konulması için dava öncesi veya dava sırasında istenebilir.
• Gümrükte el koyma. Taklit ürünlerin ithalatına karşı gümrük idaresine başvurulabilir.
• Platform bildirimleri. E-ticaret sitelerine ve sosyal medya platformlarına marka ihlali bildirimi yapılarak içerik kaldırılabilir.

Tazminat hesabında, marka sahibinin uğradığı zarar yanında yoksun kalınan kazanç da istenebilir ve hesap yöntemi kanunda düzenlenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka tescili ne kadar süre korur?

Başvuru tarihinden itibaren on yıl; onar yıllık dönemler hâlinde yenilenebilir.

Benzer bir markaya nasıl itiraz ederim?

Bültende yayımdan itibaren iki ay içinde Türk Patent ve Marka Kurumuna yayıma itirazda bulunulur; en yaygın gerekçe karıştırılma ihtimalidir.

Tescilsiz markam korunur mu?

Sınırlı olarak. Önceki ve ciddi kullanımın ispatı hâlinde itiraz hakkı doğar ve haksız rekabet hükümleri uygulanabilir; ancak ispat yükü ağırdır.

Ticaret unvanım tescilli, marka da tescilli sayılır mı?

Hayır. Ticaret unvanı ve marka farklı sicillerde tescil edilir; unvan tescili marka koruması sağlamaz.

Markam taklit ediliyor, ne yapabilirim?

İhtarname gönderin; fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüzün durdurulması ve tazminat davası açın, ihtiyati tedbir isteyin. Şikâyete bağlı ceza yolu da vardır.