Şirket Türü Seçimi: Şahıs, Limited mi Anonim mi?

İşe başlarken verilen ilk hukuki karar şirket türüdür ve sonradan değiştirmek mümkün olsa da maliyetlidir.

Bu yazıda üç seçeneği — şahıs işletmesi, limited şirket ve anonim şirket — sorumluluk, sermaye ve kamu borcu riski bakımından karşılaştırıyoruz.

Şahıs İşletmesi

En basit ve en düşük maliyetli yapıdır. Kuruluş, vergi dairesi ve ilgili oda kaydıyla tamamlanır; noter ve ticaret sicili masrafları sınırlıdır.

Ancak en kritik özelliği şudur: işletme sahibi, tüm borçlardan kişisel malvarlığıyla sınırsız sorumludur. Evi, aracı ve banka hesapları işletme borçları için haczedilebilir.

Vergilendirme, gelir vergisi üzerinden ve artan oranlı tarifeye göre yapılır. Kazanç arttıkça vergi oranı yükselir.

Uygun olduğu durumlar: düşük cirolu, riski sınırlı, tek kişilik faaliyetler; serbest meslek erbabı; işe yeni başlayan girişimciler.

Uygun olmadığı durumlar: yüksek borçlanma gerektiren, çok sayıda tedarikçiyle çalışan, ortak alınması planlanan işler.

Limited Şirket

Türk Ticaret Kanunu m.573 vd. Bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulabilir; ortak sayısı elliyi aşamaz.

Esas sermayenin kanunda öngörülen asgari tutardan az olmaması gerekir; bu tutar mevzuatla belirlenir ve güncellenebilir.

Sorumluluk: ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür.

Ancak kritik istisna: 6183 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar.

Yani vergi ve SGK borçlarından ortaklar payları oranında kişisel olarak sorumludur. Bu, limited şirketin en önemli riskidir.

Pay devri: esas sermaye payının devri için yazılı şekil ve noter onayı gerekir; ayrıca aksi öngörülmemişse genel kurul onayı aranır. Devir ticaret siciline tescil edilir.

Anonim Şirket

TTK m.329 vd. Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir.

Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.

Anonim şirket tek kişiyle de kurulabilir. Asgari sermaye tutarı limited şirkete göre daha yüksektir ve kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan şirketler için ayrı bir tutar öngörülür.

Kamu borcu bakımından fark: anonim şirkette pay sahipleri, şirketin kamu borçlarından ortak sıfatıyla sorumlu değildir. Sorumluluk, 6183 sayılı Kanun mükerrer m.35 uyarınca kanuni temsilcilere (yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili kişiler) yöneliktir.

Bu, anonim şirketin en önemli avantajıdır: yönetimde yer almayan pay sahibi, kamu borcu riski taşımaz.

Pay devri: nama yazılı payların devri kural olarak daha kolaydır ve noter onayı gerekmez; hamiline yazılı paylarda ise Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirim yükümlülüğü vardır.

Karşılaştırma

Karar verirken bakılacak başlıklar:

• Kişisel sorumluluk: şahıs işletmesinde sınırsız; limited ve anonimde sınırlı.
• Kamu borcu riski: limitedde ortak payı oranında sorumlu; anonimde ortak sorumlu değil, kanuni temsilci sorumlu.
• Kuruluş ve işletme maliyeti: şahıs en düşük, anonim en yüksek.
• Pay devri kolaylığı: anonimde daha kolay; limitedde noter onayı ve tescil gerekir.
• Ortak sayısı: limitedde en çok elli; anonimde sınır yok.
• Yatırım alma: yatırımcılar genellikle anonim şirket yapısını tercih eder.
• Vergilendirme: şahıs işletmesinde artan oranlı gelir vergisi; sermaye şirketlerinde kurumlar vergisi ve kâr dağıtımında stopaj.

Pratik bir yaklaşım: kamu borcu riski taşıyan (yüksek cirolu, çok personelli) işlerde anonim şirket; küçük ve orta ölçekli, ortak sayısı sınırlı işlerde limited şirket; düşük riskli tek kişilik faaliyetlerde şahıs işletmesi.

Kuruluşta Atlanmaması Gerekenler

• Esas sözleşme / şirket sözleşmesi. Standart metin yerine, ortaklar arası ilişkiyi düzenleyen hükümler eklenmelidir: pay devri sınırlamaları, genel kurul nisapları, rekabet yasağı.
• Ortaklar sözleşmesi (pay sahipleri sözleşmesi). Esas sözleşmeye yazılamayan konular — çıkış hakları, öncelik hakları, uyuşmazlık çözümü — burada düzenlenir.
• Temsil yetkisi. Kimin, hangi tutara kadar, tek başına mı birlikte mi temsil edeceği açıkça belirlenmelidir.
• Faaliyet konusu. Amaç ve konu maddesi yeterince geniş yazılmalıdır.
• Unvan kontrolü. Ticaret sicilinde benzer unvan bulunup bulunmadığı ve marka çakışması kontrol edilmelidir.
• Marka tescili. Ticaret unvanı ile marka farklıdır; unvan tescili marka koruması sağlamaz.

Son not: kanuni temsilci sıfatı, yalnızca kamu borcu değil; SGK primleri ve bazı özel hukuk sorumlulukları bakımından da risk doğurur. Yönetim kurulu üyeliği ya da müdürlük kabul edilirken bu risk değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Limited mi anonim mi kurmalıyım?

Kamu borcu riski yüksek, çok personelli ve yatırım alması planlanan işlerde anonim; küçük ve orta ölçekli, ortak sayısı sınırlı işlerde limited genellikle daha uygundur.

Şirket borcundan kişisel malıma haciz gelir mi?

Şahıs işletmesinde evet. Limited ve anonim şirkette kural olarak hayır; ancak limitedde kamu alacağı bakımından ortak payı oranında sorumludur.

Limited şirkette kaç ortak olabilir?

Ortak sayısı elliyi aşamaz. Anonim şirkette üst sınır yoktur.

Pay devri nasıl yapılır?

Limitedde yazılı şekil ve noter onayı ile; aksi öngörülmemişse genel kurul onayı da gerekir. Anonim şirkette nama yazılı pay devri daha kolaydır.

Ticaret unvanı marka koruması sağlar mı?

Hayır. Ticaret unvanı tescili ile marka tescili farklıdır; marka koruması için ayrıca tescil gerekir.