Sözleşme Hazırlarken Atlanan On Madde

Sözleşmeler genellikle her şey yolunda giderken imzalanır ve o yüzden en kritik maddeler atlanır: sorun çıkarsa ne olacak?

Bu yazıda uygulamada en çok eksik bırakılan ve eksikliği en pahalıya mal olan on maddeyi sıralıyoruz.

1-3: Taraflar, Konu ve Bedel

1. Taraflar tam ve doğru yazılmalı. Gerçek kişide ad-soyad ve T.C. kimlik numarası; tüzel kişide tam ticaret unvanı, MERSİS/vergi numarası ve temsile yetkili kişi. Yetkisiz kişiyle yapılan sözleşme sorun yaratır; imza sirküleri kontrol edilmelidir.

2. Konu belirli olmalı. “Danışmanlık hizmeti verilecektir” yerine, kapsamın, teslim edilecek çıktıların ve dışında kalan işlerin ayrı ayrı sayılması gerekir. Uyuşmazlıkların büyük kısmı kapsam belirsizliğinden doğar.

3. Bedel ve ödeme koşulları. Tutar, para birimi, KDV dâhil mi hariç mi, ödeme takvimi, hangi belgeye istinaden ödeneceği. Döviz kararlaştırılıyorsa, Türk parası kullanılmasına ilişkin mevzuat sınırlamalarına dikkat edilmelidir.

4-6: Süre, Temerrüt ve Cezai Şart

4. Süre ve teslim. Başlangıç, bitiş ve ara teslim tarihleri. Sürenin başlangıcının neye bağlı olduğu (avansın ödenmesi, yer teslimi) açıkça yazılmalıdır.

5. Temerrüt. TBK m.117 uyarınca borcun ifa edileceği gün taraflarca birlikte belirlenmişse, bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Tarih belirlenmemişse ihtar gerekir.

Bu nedenle kesin vade yazın. Ayrıca temerrüt faizi oranını belirleyin; belirlenmezse kanuni faiz uygulanır ve ticari işlerde avans faizi devreye girer.

6. Cezai şart. TBK m.179 vd. uyarınca kararlaştırılabilir ve alacaklı, zararı ispat etmeksizin cezayı isteyebilir. Bu, en güçlü caydırıcı hükümlerden biridir.

Ancak dikkat: hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (m.182). Ayrıca ticari işlerde tacir sıfatına ilişkin özel kurallar uygulanır. Cezai şartı gerçekçi ve orantılı belirleyin.

Cezai şartın ifaya ek mi yoksa ifadan dönme yerine mi istenebileceğini de yazın; aksi hâlde yorum tartışması çıkar.

7-8: Fesih ve Mücbir Sebep

7. Fesih ve dönme. Hangi hâllerde, hangi bildirim süresiyle ve nasıl fesih yapılacağı yazılmalıdır. Ayrıca:

• Haklı sebeple derhal fesih hâlleri
• Fesih bildiriminin şekli (yazılı, noter, e-posta)
• Fesihin sonuçları — yapılmış işlerin ücreti, iade yükümlülüğü, avansın durumu

8. Mücbir sebep. Doğal afet, salgın, savaş, mevzuat değişikliği gibi hâllerde tarafların yükümlülüklerinin ne olacağı. Mücbir sebebin nasıl bildirileceği ve ne kadar sürerse sözleşmenin sona ereceği belirtilmelidir.

Ayrıca TBK m.138 aşırı ifa güçlüğü hâlini düzenler: öngörülemeyen olağanüstü bir durum nedeniyle ifa aşırı güçleşmişse, borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Sözleşmeye uyarlama maddesi koymak, bu süreci kolaylaştırır.

9-10: Uyuşmazlık ve Tebligat

9. Yetkili mahkeme ve delil sözleşmesi.

Yetki sözleşmesi bakımından önemli bir sınır vardır: HMK m.17 uyarınca yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında yetki sözleşmesi yapabilir. Tüketici sözleşmelerinde yetki maddesi tüketiciyi bağlamaz.

Delil sözleşmesi (HMK m.193) çok işlevseldir: tarafların ticari defterlerinin, e-posta yazışmalarının ve belirli kayıtların kesin delil sayılacağı kararlaştırılabilir. Bu, ispatı büyük ölçüde kolaylaştırır.

Tahkim tercih ediliyorsa, tahkim şartı açık ve eksiksiz yazılmalıdır.

10. Tebligat adresi. Tarafların bildirim adresleri ve adres değişikliğinin karşı tarafa yazılı bildirilmediği sürece eski adrese yapılan tebligatın geçerli sayılacağı yazılmalıdır. Bu madde, uyuşmazlık çıktığında tebligat sorunlarını önler.

Elektronik bildirim kabul edilecekse, hangi e-posta adreslerinin geçerli olduğu ve bildirimin ne zaman ulaşmış sayılacağı belirtilmelidir.

Son Kontroller

İmzadan önce:

• Her sayfa paraflansın, son sayfa imzalansın.
• Ekler sözleşmenin ayrılmaz parçası sayılsın ve ayrıca imzalansın.
• Nüsha sayısı yazılsın ve her taraf kendi nüshasını alsın.
• Genel işlem koşullarına dikkat: TBK m.20-25 uyarınca, karşı tarafın menfaatine aykırı ve dürüstlük kuralına aykırı olarak sözleşmeye konulan ve beklenmeyen nitelikteki hükümler yazılmamış sayılır.
• Sözleşme özgürlüğünün sınırları: TBK m.27 uyarınca kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.

Son olarak: matbu bir şablonu doldurmak yerine, işin niteliğine göre uyarlanmış bir metin kullanın. Standart metinler çoğu zaman en kritik riski atlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Cezai şart her zaman istenebilir mi?

Kararlaştırılmışsa alacaklı zararı ispat etmeksizin isteyebilir. Ancak hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.

Yetkili mahkeme belirleyebilir miyiz?

Yetki sözleşmesini yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri yapabilir. Tüketici sözleşmelerinde yetki maddesi tüketiciyi bağlamaz.

Delil sözleşmesi nedir?

HMK m.193 uyarınca tarafların belirli kayıt ve yazışmaların kesin delil sayılacağını kararlaştırmasıdır; ispatı kolaylaştırır.

Temerrüt için ihtar şart mı?

İfa günü taraflarca birlikte belirlenmişse ihtar gerekmez; bu günün geçmesiyle temerrüt doğar. Belirlenmemişse ihtar gerekir.

Sözleşmeye her şey yazılabilir mi?

Hayır. Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız sözleşmeler kesin hükümsüzdür.