Tüketici Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?

Tüketici uyuşmazlığınız var ama nereye başvuracağınızı bilmiyorsunuz. Yanlış mercie yapılan başvuru, zaman kaybı demek.

Bu yazıda hakem heyeti ile mahkeme arasındaki ayrımı, başvuru usulünü ve karara itiraz süresini anlatıyoruz.

Temel Ayrım: Parasal Sınır

6502 sayılı Kanun m.68, tüketici hakem heyetlerinin görev alanını belirler.

Değeri, her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırın altında bulunan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar tarafları bağlar.

Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için ise tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz; doğrudan tüketici mahkemesine gidilir.

Parasal sınırlar her yıl 1 Ocak'tan itibaren geçerli olmak üzere güncellenir ve Resmî Gazete'de ilan edilir. Bu nedenle başvuru öncesi güncel tutarı kontrol edin.

Ayrıca uyuşmazlığın değeri, talep edilen tutara göre belirlenir; faiz ve masraflar bu hesaba dâhil edilmez.

Hakem Heyetine Başvuru

Nereye: tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine.

Nasıl: şahsen, posta yoluyla ya da elektronik ortamda e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) aracılığıyla.

Ücret: başvuru ücretsizdir.

Eklenecek belgeler: fatura veya fiş, sözleşme, garanti belgesi, servis fişleri, satıcıyla yazışmalar, ödeme belgeleri ve varsa fotoğraflar.

Karar süresi: hakem heyeti, başvuruyu kanunda öngörülen süre içinde karara bağlar. Uygulamada bu süre, dosyanın yoğunluğuna göre değişebilmektedir.

Kararın niteliği: tüketici hakem heyeti kararları bağlayıcıdır ve yerine getirilmemesi hâlinde ilamların icrası hakkındaki hükümlere göre icra edilir.

Yani kararı doğrudan icraya koyabilirsiniz; ayrıca dava açmanız gerekmez.

Karara İtiraz

6502 sayılı Kanun m.70: taraflar, tüketici hakem heyetinin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir.

İtiraz, tüketici hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak talep edilmesi şartıyla hâkim, tüketici hakem heyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir.

Bu ayrım önemlidir: karşı taraf itiraz etse bile, tedbir kararı alınmadıkça kararı icraya koyabilirsiniz.

Tüketici mahkemesinin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir.

Ayrıca aynı madde uyarınca, tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği kararlarda vekâlet ücretine ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.

On beş günlük süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında karar kesinleşir.

Tüketici Mahkemesi

Görev: 6502 sayılı Kanun m.73: tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğacak uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir.

Yetki: tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki mahkemede de açılabilir. Bu, tüketici lehine bir yetki kuralıdır.

Harç muafiyeti: tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler tarafından açılacak davalar her türlü resim ve harçtan muaftır.

Bu, tüketiciler için önemli bir avantajdır: dava açmanın maliyeti yalnızca gider avansıyla sınırlıdır.

Arabuluculuk: 6502 sayılı Kanun m.73/A uyarınca, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Ancak istisnalar vardır: tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar, tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar, 6502 sayılı Kanun'un 73/6. maddesinde belirtilen davalar, 74. maddesinde belirtilen davalar ve tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bu kapsamda değildir.

Hangi Yol, Ne Zaman?

Karar rehberi:

1. Tutar parasal sınırın altındaysa: tüketici hakem heyetine başvurun. Zorunludur, ücretsizdir ve karar bağlayıcıdır.
2. Tutar sınırın üzerindeyse: önce arabulucuya başvurun (dava şartı), anlaşma sağlanamazsa tüketici mahkemesinde dava açın. Harçtan muafsınız.
3. Hakem heyeti kararı aleyhinize çıktıysa: tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edin. Bu itiraz için arabuluculuk şartı aranmaz.
4. Karar lehinize çıktı ama uygulanmıyorsa: kararı doğrudan icraya koyun; ilam gibi icra edilir.

Ayrıca satıcı veya sağlayıcının mevzuata aykırı uygulamaları için Ticaret Bakanlığına idari şikâyette bulunulabilir; bu, idari para cezası doğurabilir ve uyuşmazlığın çözümünü hızlandırabilir.

Son olarak: tüketici uyuşmazlıklarında zamanaşımı, uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Ayıplı malda kural olarak iki yıl, konutta beş yıl; ayıp hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hakem heyetine mi mahkemeye mi başvurmalıyım?

Uyuşmazlık değeri her yıl güncellenen parasal sınırın altındaysa hakem heyetine başvuru zorunludur; üzerindeyse tüketici mahkemesine gidilir.

Hakem heyeti başvurusu ücretli mi?

Hayır, ücretsizdir. Başvuru e-Devlet üzerinden TÜBİS aracılığıyla da yapılabilir.

Karara itiraz süresi ne kadar?

Tebliğ tarihinden itibaren on beş gün; itiraz tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine yapılır.

Tüketici davası harca tabi mi?

Hayır. Tüketiciler tarafından tüketici mahkemelerinde açılacak davalar her türlü resim ve harçtan muaftır.

Tüketici davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Kural olarak dava şartıdır. Ancak hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve kanunda sayılan diğer hâller kapsam dışıdır.