Ayıplı Mal: Dört Seçimlik Hak ve İki Yıllık Süre

Yeni aldığınız telefon iki hafta sonra bozuldu. Satıcı “kullanıcı hatası” diyor, servis “garanti kapsamı dışı” diyor.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun bu durumda size dört seçimlik hak tanıyor ve ilk altı ayda ispat yükünü satıcıya yüklüyor. Bu yazıda haklarınızı ve nasıl kullanacağınızı anlatıyoruz.

Ayıplı Mal Nedir?

6502 sayılı Kanun'a göre ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır.

Ayıp yalnızca teknik arıza değildir. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda veya reklamlarında yer alan özellikleri taşımayan mal da ayıplıdır.

Bu önemli bir noktadır: satıcının ya da üreticinin reklamda verdiği söz, sözleşmenin parçası sayılır.

Dört Seçimlik Hak

Kanunun 11. maddesi tüketiciye dört seçenek tanır ve seçim tüketiciye aittir:

1. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme — bedelin iadesi
2. Satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi isteme
3. Aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteme
4. Malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteme

Satıcı bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım veya değiştirme talebi, üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir.

Ücretsiz onarım ya da değiştirme talebi, malın niteliği ve tüketicinin ondan beklediği kullanım amacı dikkate alınarak makul bir süre içinde ve tüketici için önemli bir sorun oluşturmaksızın yerine getirilmelidir. Bu süre azami otuz iş günüdür.

Bu süre aşılırsa ya da onarım sonrası aynı arıza tekrarlarsa, tüketici diğer seçimlik haklarını kullanabilir.

Altı Ay Kuralı: İspat Yükü

Bu, tüketicinin elindeki en güçlü araçtır. Kanuna göre, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir.

Yani bu dönemde “kullanıcı hatası” savunmasını satıcının ispatlaması gerekir; tüketicinin bir şey ispatlaması gerekmez.

Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz — örneğin kırık ekran gibi açıkça dış etkiden kaynaklanan hasarlarda.

Altı aydan sonra ise ayıbın teslim anında var olduğunu tüketicinin ortaya koyması beklenir. Bu nedenle arızayı fark ettiğinizde hemen yazılı başvuru yapın ve tarihi kayıt altına alın.

İki Yıllık Zamanaşımı

Kanunda aksi belirtilmedikçe, ayıplı maldan sorumluluk malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.

Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır.

Önemli bir istisna: ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı süresi uygulanmaz.

Garanti süresi ile zamanaşımı süresi farklı kavramlardır. Garanti belgesi, üreticinin taahhüdüdür ve iki yıldan uzun olabilir; kanuni haklarınızı sınırlamaz.

Başvuru: Nereye?

1. Satıcıya yazılı başvuru. Talebinizi (hangi seçimlik hakkı kullandığınızı) açıkça yazın. E-posta, iadeli taahhütlü mektup veya noter ihtarnamesi kullanın; teslim kaydını saklayın.

2. Tüketici hakem heyeti. Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda başvuru zorunludur ve ücretsizdir. Sınırlar her yıl güncellenir; başvuru öncesi güncel tutarı kontrol edin.

3. Tüketici mahkemesi. Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılır. Tüketici davaları harçtan muaftır.

Hakem heyeti kararına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.

Başvurunuza şunları ekleyin: fatura veya fiş, garanti belgesi, servis fişleri, arızayı gösteren fotoğraf veya video, satıcıyla yazışmalar.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayıplı üründe hangi haklarım var?

Sözleşmeden dönme (bedel iadesi), bedel indirimi, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim. Seçim tüketiciye aittir.

Onarım ne kadar sürede yapılmalı?

Makul sürede ve azami otuz iş günü içinde. Bu süre aşılırsa veya aynı arıza tekrarlarsa diğer seçimlik haklar kullanılabilir.

Altı ay kuralı nedir?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispatlar.

Zamanaşımı ne kadar?

Kural olarak teslimden itibaren iki yıl; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıl. Ayıp hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz.

Nereye başvurmalıyım?

Önce satıcıya yazılı olarak. Parasal sınırın altında tüketici hakem heyetine, üstünde tüketici mahkemesine başvurulur.