Kod 29 ile İşten Çıkarılma: Sonuçları ve İtiraz Yolu

İşten çıkarıldınız ve SGK çıkış bildiriminde “29” kodunu gördünüz. Bu kod, işverenin sizi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle çıkardığını bildirdiği anlamına geliyor.

Sonuçları ağır: kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez, işsizlik ödeneği alınamaz. Ama şu cümle en az onun kadar önemli: kod, bir iddiadır; ispatlanmadıkça sonuç doğurmaz. Bu yazıda haksız kullanıldığında ne yapılacağını anlatıyoruz.

Kod 29 Nedir?

SGK işten ayrılış bildirgesinde her çıkışın bir kodu vardır. Kod 29, işverenin İş Kanunu'nun 25. maddesinin ikinci bendine — yani ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerine — dayanarak haklı nedenle derhal fesih yaptığını bildirdiği koddur.

Bu bent altında sayılan hâller sınırlıdır: işçinin işvereni yanıltması, şeref ve namusa dokunacak söz veya davranışlar, cinsel taciz, işverene veya aile üyelerine sataşma, hırsızlık gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar, işyerinde suç işlemek, devamsızlık, görevi yapmamakta ısrar ve işyerinde zarara yol açmak.

Sonuçları şunlardır: kıdem tazminatı ödenmez, ihbar tazminatı ödenmez ve işsizlik ödeneğinden yararlanılamaz. Ayrıca yeni iş başvurularında bu kodun görülmesi fiilî bir engel oluşturabilir.

İşverenin Uyması Gereken Kurallar

İşveren bu bende dayanarak fesih yapabilir, ancak koşullara uymak zorundadır.

Altı iş günü kuralı. İş Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca işveren, fesih hakkını olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanmalıdır. Bu süre geçtikten sonra yapılan fesih haklı nedene dayandırılamaz.

İspat yükü işverendedir. İddia edilen davranışın gerçekleştiğini ve feshi haklı kılacak ağırlıkta olduğunu işveren ispatlamak zorundadır. İşçinin masumiyetini ispat yükümlülüğü yoktur.

Somut olmalıdır. “Güven ilişkisi zedelendi” gibi genel ifadeler yeterli görülmez; hangi olayın, ne zaman, nerede gerçekleştiği gösterilmelidir.

Devamsızlık gerekçesiyle yapılan fesihlerde ayrıca devamsızlığın kanunda öngörülen gün sayısına ulaşması ve tutanakla belgelenmesi aranır.

Haksız Kullanıldığında Ne Yapılır?

Kod 29 gerçek dışı biçimde kullanıldığında izlenecek yol nettir.

1. Arabuluculuk. İşçilik alacakları ve işe iade talepleri için dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. İşe iade talebinde ayrıca fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir — bu süre hak düşürücüdür.

2. Dava. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Talepler şunlar olabilir: kıdem ve ihbar tazminatı, feshin geçersizliği ve işe iade, çıkış kodunun düzeltilmesi.

3. İşsizlik ödeneği. Fesih haksız bulunduğunda çıkış kodunun düzeltilmesi ve İŞKUR nezdinde ödenek hakkının yeniden değerlendirilmesi gündeme gelir.

Bu davalarda en güçlü deliller tanık beyanları ile işyeri kayıtlarıdır: kamera görüntüleri, tutanaklar, savunma istem yazıları, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları. Bunların celbini dava dilekçesinde açıkça isteyin.

Savunma Alınması

İş Kanunu'nun 19. maddesi, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle sözleşmesi feshedilecekse savunmasının alınmasını zorunlu tutar.

Uygulamada bu şartın 25/II kapsamındaki fesihlerde de birçok dosyada arandığı görülür. Savunma alınmadan yapılan fesih, işverenin dayandığı gerekçeyi zayıflatır.

Savunma istendiğinde ne yapmalısınız? Yazılı verin, bir nüshasını kendinizde saklayın ve olayı kendi anlatımınızla açıklayın. Boş bir kâğıda imza atmayın; içeriğini görmediğiniz bir tutanağı imzalamayın.

Zamanaşımı

Kıdem ve ihbar tazminatı istemleri beş yıllık zamanaşımına tabidir ve süre fesih tarihinden işler.

İşe iade talebi ise çok daha kısadır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Bu hak düşürücü süre kaçırıldığında işe iade imkânı tümüyle ortadan kalkar; tazminat talepleri ise devam eder.

Bu yüzden kod 29 ile karşılaşan işçinin ilk hafta içinde bir avukatla görüşmesi, sonraki aylarda yapacağı her şeyden daha belirleyicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kod 29 ne anlama gelir?

İşverenin, İş Kanunu m.25/II kapsamında ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle haklı nedenle derhal fesih yaptığını bildirdiği çıkış kodudur.

Kod 29 ile çıkarılan işçi tazminat alabilir mi?

Fesih haklı bulunursa alamaz. Ancak iddia ispatlanamazsa fesih haksız sayılır ve kıdem ile ihbar tazminatına hükmedilir.

İşsizlik maaşı alabilir miyim?

Kod 29 ile çıkışta kural olarak alınamaz. Fesih mahkemece haksız bulunup kod düzeltilirse hak yeniden değerlendirilir.

İşe iade için süre ne kadar?

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Bu hak düşürücü süredir.

Savunmam alınmadan çıkarıldım, ne olur?

Savunma alınmaması işverenin dayandığı gerekçeyi zayıflatır ve feshin geçersizliği iddiasını güçlendirir.