Kusursuz Sorumluluk: Kusurunuz Olmadan da Tazminat Ödenir mi?

Hukukun genel kuralı şudur: zararı, kusuruyla sebep olan öder. Ancak kanun bazı hâllerde kusur aramaz.

Çalışanınızın verdiği zarar, binanızdan düşen saksı, köpeğinizin ısırması ya da aracınızın karıştığı kaza. Bu yazıda kusursuz sorumluluğun başlıca hâllerini ve nasıl kurtulunabildiğini anlatıyoruz.

Kusursuz Sorumluluk Nedir?

Kusursuz sorumluluk, zararın doğması için failin kusurunun aranmadığı sorumluluk türüdür. Kanun, belirli durumlarda bir kişiyi doğrudan sorumlu tutar.

Dayandığı düşünce şudur: bir faaliyetten yarar sağlayan ya da bir tehlike kaynağını elinde bulunduran kişi, o faaliyetin doğurduğu zarara da katlanmalıdır.

En önemli pratik sonucu ispat yükündeki değişikliktir. Zarar gören, karşı tarafın kusurlu olduğunu ispatlamak zorunda değildir; sorumluluktan kurtulmak isteyen taraf, kanunun aradığı kurtuluş kanıtını getirmek zorundadır.

Adam Çalıştıranın Sorumluluğu

Bir işveren ya da iş sahibi, çalışanının işi görürken üçüncü kişilere verdiği zarardan sorumludur. Buradaki sorumluluk çalışanın kusuruna değil, işverenin özen yükümlülüğüne dayanır.

İşveren, sorumluluktan kurtulmak için şunları ispat etmek zorundadır:

• Çalışanı seçerken gerekli özeni gösterdiğini
• Talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini
• İşletme düzenini zararı önleyecek biçimde kurduğunu
• Ya da bu özen gösterilseydi bile zararın doğacağını

Zarar gören, hem çalışana hem işverene başvurabilir. İşveren ödediği tazminatı, kusuru oranında çalışana rücu edebilir.

Bu sorumluluk yalnızca iş sözleşmesiyle çalışanlar için değil, fiilen bir kişinin talimatı altında iş gören herkes bakımından gündeme gelebilir.

Yapı Malikinin Sorumluluğu

Bir binanın veya yapının maliki, yapının yapımındaki bozukluk ya da bakımındaki eksiklik nedeniyle doğan zararlardan sorumludur.

Bu sorumluluk oldukça katıdır: malik, kusuru olmadığını ispat ederek kurtulamaz. Ancak zararın mücbir sebep, zarar görenin ağır kusuru ya da üçüncü kişinin ağır kusurundan kaynaklandığını gösterebilirse nedensellik bağı kesilir.

Uygulamada sık görülen örnekler: cepheden düşen sıva veya saksı, kırılan asansör halatı, bakımsız merdivende düşme, kar ve buz temizlenmemesi nedeniyle oluşan kazalar.

Malik yanında intifa hakkı sahibi ve bazı hâllerde kiracı da zarardan sorumlu tutulabilir; sorumluluğun kimde olduğu, kimin fiilî hâkimiyet kurduğuna göre değişir.

Hayvan Bulunduran ve Araç İşleten

Hayvan bulunduran, hayvanın verdiği zarardan sorumludur. Kurtulmak için, hayvanı gözetim altında bulundurmada gerekli özeni gösterdiğini ispat etmesi gerekir. Köpek ısırması ve trafikte hayvana çarpma en sık karşılaşılan hâllerdir.

Motorlu araç işleteni ise Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, aracın işletilmesinden doğan zarardan kusuru aranmaksızın sorumludur. Bu, en tipik tehlike sorumluluğu örneğidir.

Araç işletenin sorumluluğu zorunlu mali sorumluluk sigortasıyla (trafik sigortası) güvence altına alınmıştır. Zarar gören doğrudan sigorta şirketine de başvurabilir.

İşleten kavramı araç sahibiyle sınırlı değildir: aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere kullanan kişi de işleten sayılabilir.

Zamanaşımı ve Başvuru Yolu

Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat istemi bakımından da o süre uygulanır. Trafik kazalarında bu kural sıklıkla devreye girer.

Başvuru sırası genellikle şöyledir: önce sigortaya yazılı başvuru, sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme. Sigorta kapsamı dışında kalan zararlar için doğrudan sorumluya karşı dava açılır.

Zararın belgelenmesi belirleyicidir: hastane kayıtları, fatura ve dekontlar, kaza tespit tutanağı, fotoğraf ve tanık bilgileri baştan toplanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışanımın verdiği zarardan ben mi sorumluyum?

Kural olarak evet. Seçme, talimat verme ve denetleme konusunda gerekli özeni gösterdiğinizi ispat ederseniz sorumluluktan kurtulabilirsiniz; ödediğiniz tazminatı çalışana rücu edebilirsiniz.

Binadan düşen saksıdan kim sorumlu?

Yapının maliki. Bu sorumluluk kusura dayanmaz; malik ancak mücbir sebep veya zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusurunu gösterebilirse kurtulur.

Köpeğim birini ısırdı, ne olur?

Hayvan bulunduran zarardan sorumludur. Gözetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.

Trafik kazasında kusurum yoksa yine öder miyim?

Araç işleteninin sorumluluğu kusura bağlı değildir. Zorunlu trafik sigortası bu sorumluluğu güvence altına alır; zarar gören doğrudan sigortacıya da başvurabilir.

Tazminat davası için süre ne kadar?

Öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl. Fiil suç oluşturuyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır.