İzinsiz Fotoğraf ve Video Paylaşımı: Görüntü Hakkı

Bir fotoğrafınız izniniz olmadan paylaşıldı, gizlice görüntünüz kaydedildi ya da özel bir video yayıldı.

Türk Ceza Kanunu bu fiilleri ayrı ayrı düzenliyor ve paylaşılmamış olsa bile kaydetmek başlı başına suç oluşturabiliyor. Bu yazıda haklarınızı ve izlenecek yolları anlatıyoruz.

Hangi Fiiller Suç?

Özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m.134/1): kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse cezalandırılır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.

İfşa (TCK m.134/2): kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse cezalandırılır. Bu fiilin basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Önemli bir ayrıntı: kanun, ifşa edilen görüntü veya seslerin kişinin rızasıyla kaydedilmiş olmasının suçun oluşumuna engel olmadığını belirtir. Yani rızayla çekilmiş bir görüntünün rıza dışı yayılması da suçtur.

Kişisel verilerin kaydedilmesi ve yayılması (TCK m.135, 136): hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden ve bunları başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi cezalandırılır. Fotoğraf ve video da kişisel veri niteliğindedir.

Haberleşmenin gizliliğini ihlal (TCK m.132): kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden, içeriğini ifşa eden kişi cezalandırılır.

Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır.

Görüntü Üzerindeki Hak

Ceza boyutundan bağımsız olarak, kişinin görüntüsü üzerinde kişilik hakkı vardır.

TMK m.24: hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.

TMK m.25: davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Ayrıca kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanmasını isteyebilir.

Davacının, maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesine ilişkin istemde bulunma hakkı saklıdır.

Son cümle önemlidir: görüntünüzün ticari olarak kullanılması hâlinde, elde edilen kazancın devrini isteyebilirsiniz.

Rızanın Sınırları

Rıza, hukuka uygunluk sebebidir ancak sınırsız değildir.

Rıza belirli bir amaç içindir. Bir etkinlikte fotoğraf çekilmesine rıza göstermek, o fotoğrafın reklamda kullanılmasına rıza anlamına gelmez.

Rıza geri alınabilir. Kişi, görüntüsünün kullanılmasına ilişkin rızasını geri alabilir; bu hâlde kullanımın durdurulması istenebilir.

Alenî ortamlarda çekim. Kamuya açık alanda çekilen genel görüntülerde kişilik hakkı ihlali kural olarak doğmaz. Ancak kişi ön plana çıkarılmışsa, tanınabilir biçimde ve rahatsız edici bağlamda kullanılmışsa ihlal gündeme gelir.

Basın özgürlüğü sınırı. Haber verme hakkı kapsamında yapılan yayınlarda; gerçeklik, güncellik, kamu yararı ve konu ile ifade arasında düşünsel bağlılık ölçütleri birlikte aranır. Bu ölçütler karşılanıyorsa yayın hukuka uygun sayılır.

Çocuklar. Çocukların görüntülerinin paylaşılmasında velilerin rızası aranır; ancak çocuğun üstün yararı gözetilir ve velinin rızası her paylaşımı hukuka uygun kılmaz.

Ne Yapmalı?

1. Delili koruyun. URL, ekran görüntüsü (tarih-saat görünecek şekilde), paylaşan hesap bilgileri. Mümkünse noter veya e-tespit.
2. Erişim engeli isteyin. 5651 sayılı Kanun m.9 kapsamında sulh ceza hâkimliğine başvurun; hâkim yirmi dört saat içinde karar verir.
3. Özel hayat için hızlandırılmış yol. 5651 sayılı Kanun m.9/A, özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesini ayrıca düzenler: gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanının emri üzerine erişim engellenebilir; bu karar sonrasında sulh ceza hâkiminin onayına sunulur.
4. Platforma bildirin. Sosyal medya platformlarının içerik kaldırma mekanizmalarını kullanın.
5. Suç duyurusunda bulunun. Cumhuriyet başsavcılığına; şikâyet süresi altı aydır.
6. Tazminat davası açın. Manevi tazminat ve varsa maddi zararlar için.

Fail anonimse, savcılık aracılığıyla IP kayıtlarının tespiti istenir. Platformların veri saklama süreleri sınırlı olduğundan hızlı hareket etmek gerekir.

Ayrıca görüntü bir şantaj aracı olarak kullanılıyorsa, TCK m.107 kapsamında şantaj suçu ayrıca oluşur ve bu suç şikâyete tabi değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

İzinsiz fotoğrafımı paylaşan hakkında ne yapabilirim?

Erişimin engellenmesini isteyebilir, suç duyurusunda bulunabilir ve kişilik hakkı ihlali nedeniyle manevi tazminat davası açabilirsiniz.

Rızamla çekilmiş görüntünün yayılması suç mu?

Evet. Kanun, ifşa edilen görüntü veya seslerin rızayla kaydedilmiş olmasının suçun oluşumuna engel olmadığını belirtir.

Şikâyet süresi ne kadar?

Bu suçlar kural olarak şikâyete tabidir ve süre, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır.

Sokakta çekilen fotoğrafta kişilik hakkı ihlali olur mu?

Genel görüntülerde kural olarak olmaz. Ancak kişi ön plana çıkarılmışsa, tanınabilir ve rahatsız edici bağlamda kullanılmışsa ihlal doğar.

İçerik ne kadar sürede kaldırılır?

Sulh ceza hâkimliği erişim engeli talebini yirmi dört saat içinde karara bağlar; özel hayatın gizliliğinde gecikmesinde sakınca bulunan hâller için hızlandırılmış usul öngörülmüştür.