Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma: Denetimli Serbestlik Süreci

Uyuşturucu madde suçlarında iki ayrı dünya var: kullanmak için bulundurma ve ticaret. Aradaki fark, hem ceza hem süreç bakımından çok büyük.

Bu yazıda TCK m.191 kapsamındaki sürecin nasıl işlediğini, denetimli serbestlik yükümlülüklerini ve iki suçun nasıl ayrıldığını anlatıyoruz.

Kullanmak İçin Bulundurma

Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişiyi cezalandırır.

Ancak kanun, bu suç bakımından özel bir usul öngörür: Cumhuriyet savcısı, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir.

Bu karar, şüphelinin talebine bağlı değildir; koşulları varsa savcılıkça verilir. Şüpheli, erteleme süresi içinde şu yükümlülüklere tabidir:

• En az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; bu süre savcı kararıyla üçer aylık sürelerle en fazla bir yıl daha uzatılabilir.
• Gerek görülmesi hâlinde tedavi uygulanır.

Erteleme süresi zarfında kişi yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse, hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir.

Yükümlülükler ve İhlal

Denetimli serbestlik kapsamında uygulanan başlıca yükümlülükler:

• Belirlenen gün ve saatlerde denetimli serbestlik müdürlüğüne imza vermek
• Rehberlik ve psikososyal destek programlarına katılmak
• Gerek görülmesi hâlinde tedavi programına devam etmek
• İstenen test ve tahlilleri yaptırmak

İhlal hâlinde ne olur? Kişi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar ederse, hakkında kamu davası açılır.

Ayrıca erteleme süresi içinde kullanmak için uyuşturucu madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu madde kullanmak suçunun tekrar işlenmesi hâlinde de kamu davası açılır.

Bu nedenle imza yükümlülüğünü aksatmamak, davetlere icabet etmek ve programlara devam etmek kritik önemdedir. Uygulamada dosyaların çoğu, esasa ilişkin bir sorundan değil devamsızlıktan kamu davasına dönüşür.

Ticaret Suçundan Ayrım

TCK m.188 kapsamındaki uyuşturucu madde ticareti suçunun cezası çok daha ağırdır ve bu suç bakımından erteleme kurumu uygulanmaz.

Uygulamada iki suçun ayrımında gözetilen ölçütler:

• Madde miktarı. Kişisel kullanım sınırlarını aşan miktar ticaret göstergesi sayılabilir.
• Bulunduruluş biçimi. Tek parça hâlinde mi, satışa hazır küçük paketler hâlinde mi?
• Yanında bulunan diğer eşya. Hassas terazi, ambalaj malzemesi, çok sayıda telefon hattı.
• Bulundurulduğu yer ve koşullar.
• Kişinin bağımlılık durumu. Tedavi kayıtları ve raporlar önem taşır.

Bu ayrım dosyanın kaderini belirlediği için, savunmanın ilk odağı burasıdır. Bağımlılığa ilişkin sağlık kayıtları ve tedavi geçmişi, kullanma yönündeki savunmayı destekler.

Etkin Pişmanlık

TCK m.192, uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlığı düzenler ve önemli imkânlar tanır.

Kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

Ayrıca bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek cezada indirim yapılır.

Bir başka önemli hüküm: uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz.

Bu son hüküm, bağımlılıkla mücadele eden kişiler için gerçek bir çıkış yoludur ve yeterince bilinmez.

Ehliyet ve Diğer Sonuçlar

Uyuşturucu madde etkisinde araç kullanmak, ceza sürecinden ayrı bir idari yaptırım doğurur.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülere idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi geri alınır. Ayrıca bu kişiler hakkında TCK hükümleri uyarınca ayrıca işlem yapılır.

Bunun yanında, HAGB ve denetimli serbestlik kayıtlarının bazı meslek ve güvenlik soruşturmalarında değerlendirilebileceği unutulmamalıdır.

Sürecin başında yapılması gerekenler: ifade vermeden önce müdafi ile görüşmek, madde miktarına ve ele geçiriliş biçimine ilişkin tutanakları incelemek ve bağımlılığa ilişkin sağlık kayıtlarını dosyaya sunmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Kullanmak için bulundurmada hemen dava açılır mı?

Hayır. Cumhuriyet savcısı beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir ve en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır.

Yükümlülükleri yerine getirmezsem ne olur?

Yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar edilmesi hâlinde kamu davası açılır. Süre içinde suçun tekrarı da aynı sonucu doğurur.

Kullanma ile ticaret nasıl ayrılır?

Madde miktarı, bulunduruluş biçimi, yanında bulunan eşya (terazi, ambalaj), bulunduğu yer ve kişinin bağımlılık durumu gözetilir.

Kendim başvurursam ceza alır mıyım?

Soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara başvurup tedavi ettirilmesini isteyen kişi hakkında cezaya hükmolunmaz.

Ehliyetime ne olur?

Uyuşturucu etkisinde araç kullandığı tespit edilen sürücülere idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi geri alınır; ayrıca ceza hükümleri işletilir.