Süre Rehberi: Hangi Talep Ne Kadar Sürede İleri Sürülür?

Hukukta kaybedilen hakların büyük bölümü, davanın esasından değil süreden kaybedilir. Bu yazı, en sık karşılaşılan süreleri tek yerde topluyor.

Önemli uyarı: bu bir özet rehberdir. Her sürenin başlangıcı ve istisnaları vardır; somut dosyanızda mutlaka bir avukata danışın.

Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Farkı

Önce temel ayrımı netleştirelim; bu ayrım sonucu doğrudan belirler.

Zamanaşımı: borcu sona erdirmez, eksik borç hâline getirir. Karşı taraf def'i olarak ileri sürmedikçe hâkim resen dikkate alamaz. Zamanaşımı kesilebilir (dava, takip, borcun ikrarı) ve durabilir.

Hak düşürücü süre: hakkın kendisini sona erdirir. Hâkim resen dikkate alır, kesilmez ve durmaz.

Pratik sonuç: hak düşürücü süreler mutlak biçimde takip edilmelidir. Zamanaşımında ise karşı taraf def'i ileri sürmezse talep kabul edilebilir.

Ayrıca zamanaşımı def'i, cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülmesi iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına takılabilir.

İş Hukuku

• Kıdem ve ihbar tazminatı: fesihten itibaren 5 yıl
• Yıllık izin ücreti: fesihten itibaren 5 yıl
• Ücret, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacakları: 5 yıl
• İşe iade davası: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava
• Haklı nedenle fesih hakkı: olayı öğrenmeden itibaren 6 iş günü, her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl (İş K. m.26)
• Hizmet tespiti davası: hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl (hak düşürücü; Kurumca tespit edilebilen belge varsa uygulanmaz)
• İş kazası tazminatı: kural olarak 10 yıl; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı
• İşsizlik ödeneği başvurusu: fesihten itibaren 30 gün

Aile ve Miras Hukuku

• Zinaya dayalı boşanma: öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde eylemden itibaren 5 yıl
• Boşanmada tazminat (ayrı dava): boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl
• Katılma alacağı (mal rejimi tasfiyesi): 10 yıl
• Soybağının reddi: koca için öğrenmeden itibaren 1 yıl; çocuk için erginlikten itibaren 1 yıl
• Babalık davası: ana için doğumdan itibaren 1 yıl
• Tanımanın iptali: öğrenmeden itibaren 1 yıl
• Mirasın reddi: 3 ay
• Resmî defter tutma talebi: mirasın açıldığının öğrenilmesinden itibaren 1 ay
• Tenkis davası: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl
• Veraset ve intikal vergisi beyanı: ölümü takip eden 4 ay

Borçlar, Gayrimenkul ve Tüketici

• Genel zamanaşımı: 10 yıl (TBK m.146)
• Kira, ücret ve benzeri dönemsel edimler: 5 yıl (TBK m.147)
• Haksız fiil: zararı ve faili öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı
• Sebepsiz zenginleşme: öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl
• Ayıplı mal (tüketici): teslimden itibaren 2 yıl; konut ve tatil amaçlı taşınmazda 5 yıl; hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz
• Ayıplı eser (inşaat): teslimden itibaren 5 yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa 20 yıl
• Cayma hakkı (mesafeli sözleşme ve tüketici kredisi): 14 gün
• Önalım (şufa) hakkı: noter bildiriminden itibaren 3 ay, her hâlde satıştan itibaren 2 yıl (hak düşürücü)
• Ecrimisil (geçmiş dönem): dava tarihinden geriye 5 yıl
• Kira tespit davası: yeni dönem başlangıcından en az 30 gün önce dava veya yazılı bildirim
• Sigorta tazminatı: muacceliyetten itibaren 2 yıl, her hâlde rizikodan itibaren 6 yıl; trafik sigortasında 2 yıl / 10 yıl

İcra, Ceza ve İdare

İcra:

• İlamsız takipte ödeme emrine itiraz: 7 gün
• Kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz: 5 gün
• İtirazın iptali davası: 1 yıl (hak düşürücü)
• İstirdat davası: ödemeden itibaren 1 yıl
• İhalenin feshi: 7 gün (öğrenmeyle, her hâlde 1 yıl)
• Kıymet takdirine itiraz: 7 gün
• Haczedilmezlik şikâyeti: haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün
• Tasarrufun iptali davası: tasarruftan itibaren 5 yıl (hak düşürücü)

Ceza:

• Şikâyet süresi: fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay (TCK m.73)
• Uzlaşma teklifine cevap: 3 gün (cevapsızlık ret sayılır)
• HAGB kararına itiraz: 7 gün
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz: 15 gün

İdare ve yargı yolları:

• İdari dava (iptal ve tam yargı): 60 gün; vergi mahkemesinde 30 gün
• İdareye başvuru üzerine zımni ret: 60 gün
• İdari para cezasına itiraz (Kabahatler K.): 15 gün
• İstinaf: 2 hafta (tebliğden)
• Temyiz: 2 hafta (tebliğden)
• Bilirkişi raporuna itiraz: 2 hafta
• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru: 30 gün
• AİHM başvurusu: 4 ay
• Kat malikleri kurulu kararının iptali: 1 ay (her hâlde 6 ay)
• Sınır dışı kararına itiraz: 7 gün

Sıkça Sorulan Sorular

Zamanaşımı ile hak düşürücü süre farkı nedir?

Zamanaşımı borcu eksik borç hâline getirir ve def'i olarak ileri sürülmelidir; hâkim resen dikkate alamaz. Hak düşürücü süre hakkı sona erdirir, resen dikkate alınır, kesilmez ve durmaz.

İşçilik alacaklarında zamanaşımı ne kadar?

Kıdem, ihbar, yıllık izin ücreti ve ücret alacaklarında beş yıl; süre fesih tarihinden işler.

Haksız fiilde süre ne kadar?

Zararı ve faili öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl. Fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır.

Ödeme emrine kaç günde itiraz edilir?

İlamsız takipte yedi gün, kambiyo senetlerine mahsus takipte beş gün.

İdari dava süresi ne kadar?

Kural olarak altmış gün; vergi mahkemesinde otuz gün. İdari para cezalarında Kabahatler Kanunu kapsamında on beş gün.