Asgari Geçim İndirimi Kaldırıldı: Bordroda Ne Değişti?

Bordronuzda yıllarca "AGİ" satırı vardı ve her yıl medeni duruma göre değişirdi. 2022 başından itibaren bu satır kalktı.

Yerine gelen düzenleme farklı çalışıyor ve bazı çalışanlar için sonuç daha iyi, bazıları için nötr. Bu yazıda değişikliği, bordroya etkisini ve eski dönem alacaklarını anlatıyoruz.

AGİ Neydi?

Asgari geçim indirimi, çalışanın medeni durumu ve çocuk sayısına göre hesaplanan ve gelir vergisinden düşülen bir tutardı.

Hesap, asgari ücretin yıllık brüt tutarı üzerinden yapılır; çalışanın kendisi için belirli bir oran, çalışmayan eş ve çocuklar için ek oranlar eklenirdi. Bulunan tutar bordroda ayrı bir satır olarak gösterilir ve net ücrete eklenirdi.

Bu yapının iki bilinen sorunu vardı: aynı işi yapan iki çalışanın net ücreti aile durumuna göre farklılaşıyordu ve bordro hesabı gereksiz biçimde karmaşıktı.

Yerine Ne Geldi?

2022 yılı başından itibaren AGİ yürürlükten kaldırıldı. Yerine getirilen düzenleme şudur: ücretin asgari ücrete karşılık gelen kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden istisna tutuldu.

Bu istisna tüm çalışanlar için geçerlidir; yalnızca asgari ücretlileri değil, daha yüksek ücret alanları da kapsar. Yüksek ücretlilerde ücretin asgari ücreti aşan kısmı normal tarifeye göre vergilendirilir.

Sonuç olarak asgari ücret üzerinden çalışanlar bakımından gelir ve damga vergisi kesintisi sıfırlanmış oldu. Diğer çalışanlarda ise vergi matrahı asgari ücret tutarı kadar azalır.

Bordroda artık "AGİ" satırı bulunmaz; bunun yerine istisna tutarları vergi hesabına yansır.

Kim Kazandı, Kim Etkilenmedi?

Değişikliğin etkisi çalışanın durumuna göre farklılaşır:

• Bekâr ve çocuksuz asgari ücretli: eski sistemde en düşük AGİ'yi alıyordu, yeni sistemde vergi kesintisi tamamen kalktığı için kazançlı çıktı.
• Evli, çalışmayan eş ve çocuklu asgari ücretli: eski sistemde yüksek AGİ alıyordu; yeni sistemde tüm çalışanlar aynı istisnadan yararlandığı için aradaki fark kapandı.
• Asgari ücret üzeri çalışanlar: matrahtan asgari ücret kadarlık kısım istisna tutulduğu için vergi yükü azaldı.

Yeni düzenleme, aynı işi yapan çalışanlar arasında aile durumundan kaynaklanan net ücret farkını ortadan kaldırdı. Buna karşılık, kalabalık aileler için sağlanan ek destek de kalktı.

Vergi Diliminin Etkisi

Yıl içinde kümülatif vergi matrahı arttıkça çalışan bir üst gelir vergisi dilimine geçer ve kesinti oranı yükselir. Bu nedenle aynı brüt ücretle çalışan bir kişinin net ücreti yılın ikinci yarısında düşebilir.

İstisna uygulaması bu etkiyi azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz: asgari ücreti aşan kısım tarifeye tâbi olduğu için dilim geçişi yine yaşanabilir.

İş sözleşmesinde ücret net olarak kararlaştırılmışsa, dilim değişiminden doğan farkı işveren karşılar; brüt kararlaştırılmışsa fark çalışana yansır. Sözleşmede ücretin net mi brüt mü olduğunun açıkça yazılması bu nedenle önemlidir.

Eski Dönem Alacakları

AGİ kaldırılmış olsa da geçmiş dönem bakımından hâlâ uyuşmazlık konusu olabilir. Uygulamada karşılaşılan başlıca durumlar:

• AGİ'nin hiç ödenmemesi. Bordroda gösterilip fiilen ödenmemesi bir işçilik alacağı doğurur.
• Eksik hesaplama. Medeni durum ve çocuk bildirimi dikkate alınmadan hesaplanması.
• Ücrete dâhil sayılması. AGİ, asgari ücretin bir parçası değildir; asgari ücrete eklenerek ödenmesi gerekirdi.

Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır ve alacağın doğduğu tarihten işler. Bu nedenle kaldırılmadan önceki dönemlere ilişkin talepler bakımından süre kontrolü yapılmalıdır.

Talep, işçilik alacakları kapsamında ileri sürülür; iş uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

AGİ ne zaman kaldırıldı?

2022 yılı başından itibaren yürürlükten kaldırıldı; yerine ücretin asgari ücrete karşılık gelen kısmının gelir ve damga vergisinden istisna tutulması getirildi.

Yeni sistemde çocuk sayısı net ücreti etkiler mi?

Etkilemez. İstisna tüm çalışanlar için aynıdır; medeni durum ve çocuk sayısına göre değişen bir ek ödeme bulunmaz.

Asgari ücretin üzerinde kazanıyorum, istisnadan yararlanır mıyım?

Evet. Ücretin asgari ücrete karşılık gelen kısmı istisna kapsamındadır; aşan kısım tarifeye göre vergilendirilir.

Net ücretim yıl ortasında neden düştü?

Kümülatif matrah arttıkça üst gelir vergisi dilimine geçilir. Ücret net kararlaştırılmışsa farkı işveren karşılar, brüt kararlaştırılmışsa çalışana yansır.

Geçmişte ödenmeyen AGİ'yi isteyebilir miyim?

İstenebilir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır; iş uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır.