Boşanma, velayet, nafaka ve mal rejimi süreçlerinde karşılaşılan terimler.
Bu sayfada 23 terim yer alıyor. Aradığınız kavramı bulmak için sayfa içi aramayı (Ctrl+F) kullanabilirsiniz.
Kavramların uygulamadaki karşılığı, süreler ve süreç için ilgili çalışma alanı sayfamıza bakabilirsiniz.
Tedbir nafakası
Boşanma davası süresince, eşin veya çocuğun geçimi için hükmedilen geçici nafakadır. Dava açılmasıyla istenebileceği gibi hâkim tarafından resen de takdir edilebilir; boşanma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
İlgili: Tedbir nafakası talebi
İştirak nafakası
Velayet kendisine verilmeyen tarafın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak üzere ödediği nafakadır. Çocuk ergin olana kadar devam eder; eğitim sürüyorsa erginlikten sonra da talep edilebilir.
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla hükmedilen nafakadır. Süresizdir; ancak nafaka alanın yeniden evlenmesi veya yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde kaldırılabilir.
İlgili: Nafakanın kaldırılması talebi
Edinilmiş mallara katılma
1 Ocak 2002'den sonra kurulan evliliklerde geçerli olan yasal mal rejimidir. Evlilik içinde karşılığı verilerek edinilen mallar paylaşıma girer; miras veya bağış yoluyla gelen mallar, kişisel kullanım eşyaları ve manevi tazminat alacakları kişisel mal sayılır.
Katılma alacağı
Mal rejiminin tasfiyesinde, eşlerden birinin diğerinin edinilmiş malları üzerindeki alacağıdır. Kural olarak artık değerin yarısı üzerinden hesaplanır.
Aile konutu şerhi
Eşlerin birlikte yaşadığı konutun tapu kütüğüne konulan şerhtir. Şerh bulunduğunda malik eş, diğerinin açık rızası olmadan konutu devredemez veya üzerinde sınırlı ayni hak kuramaz. Kirada oturuluyorsa kiracı olmayan eş, kiraya verene bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelebilir.
Velayet
Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusundaki hak ve yükümlülüklerdir. Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır; tarafların anlaşması hâkimi bağlamaz. Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kurulan görüşme düzenidir. Mahkeme kararıyla belirlenir ve kararın uygulanmaması icra yoluyla takip edilebilir.
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesiyle görülen boşanma türüdür. Hâkim tarafları bizzat dinler ve mali sonuçlarla çocukların durumuna ilişkin protokolü uygun bulursa karar verir (TMK m.166/3).
İlgili: Anlaşmalı boşanma dilekçesi
Soybağı davası
Çocuk ile ana veya baba arasındaki hukuki bağın kurulması ya da kaldırılması için açılan davadır. Babalık davası, tanıma ve soybağının reddi bu kapsamdadır.
Koruma tedbiri (6284)
Şiddet veya şiddet tehlikesi hâlinde verilen koruyucu ve önleyici tedbir kararıdır. Delil veya belge şartı aranmaz; beyan yeterlidir. Aile mahkemesi hâkiminden istenebileceği gibi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirden veya kolluktan da talep edilebilir.
Terk
Eşlerden birinin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu terk etmesi ya da haklı sebep olmadan dönmemesidir. Özel bir boşanma sebebidir (TMK m.164): ayrılık en az altı ay sürmüş, hâkim veya noter aracılığıyla ihtar yapılmış ve ihtara rağmen dönülmemiş olmalıdır. İhtar, ayrılığın dördüncü ayı dolduktan sonra istenebilir.
İlgili: Çekişmeli boşanma dilekçesi
Zina
Evli bir eşin, eşi dışında biriyle isteyerek cinsel ilişkide bulunmasıdır. Mutlak boşanma sebebidir (TMK m.161): ispatlandığında ayrıca evlilik birliğinin sarsıldığını göstermeye gerek kalmaz. Dava hakkı, zinayı öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle düşer. Affeden eş dava açamaz. Zina bir suç değildir; yalnızca boşanma sebebidir.
İlgili: Çekişmeli boşanma dilekçesi
Mal rejimi
Eşlerin evlilik süresince edindikleri malların kime ait olacağını ve evlilik sona erdiğinde nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallar bütünüdür. 1 Ocak 2002'den sonraki evliliklerde yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır. Eşler dilerse noterde ya da evlenme başvurusu sırasında mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığını seçebilir. Rejim, boşanmada dava tarihi itibarıyla sona erer.
İlgili: Mal ayrılığı sözleşmesi · Katılma alacağı davası
Katkı payı alacağı
Bir eşin, diğerinin malının edinilmesine veya değerinin artmasına para, emek ya da başka bir katkıyla yaptığı katkının karşılığıdır. Katılma alacağından farkıdır: katılma alacağı 2002 sonrası edinilmiş mallarda kanundan doğan yarı paydır; katkı payı ise özellikle 2002 öncesi dönem ve kişisel mallar bakımından, fiilen yapılan katkının ispatına dayanır.
İlgili: Katılma alacağı davası
Boşanmada tazminat
Boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu eşin isteyebileceği iki ayrı tazminattır. Maddi tazminat, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatlerin zedelenmesini karşılar. Manevi tazminat ise kişilik haklarına yapılan saldırının karşılığıdır. İkisi de TMK m.174'e dayanır, toptan ödenir ve nafakadan bağımsızdır. Talep boşanma davasıyla birlikte veya boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülür.
İlgili: Çekişmeli boşanma dilekçesi
Şiddetli geçimsizlik
Halk arasında kullanılan bir ifadedir; yürürlükteki kanunda bu adla bir boşanma sebebi yoktur. Kastedilen, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır (TMK m.166). Dilekçede bu ifadenin kullanılması bir eksiklik doğurmaz, ancak dava kanundaki ölçüte göre incelenir: sarsılmanın varlığı ve tarafların kusur durumu.
İlgili: TMK 166. madde metni
Nafaka artırım davası
Bağlanan nafakanın, değişen ihtiyaç ve gelir durumu ya da paranın alım gücündeki düşüş nedeniyle yükseltilmesi istemiyle açılan davadır. Süreye bağlı değildir, koşullar değiştikçe tekrar açılabilir. Nafaka kararında her yıl belirli bir oranda artış öngörülmüşse, artırım davası ancak bu artışın yetersiz kaldığı hâllerde sonuç doğurur.
İlgili: Nafaka artırım dilekçesi · Nafakanın kaldırılması
Vesayet
Küçüklerin veya kısıtlıların kişiliğini ve malvarlığını korumak üzere kurulan yasal koruma düzenidir. Velayet altında bulunmayan her küçük ile akıl hastalığı, akıl zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama biçimi ya da bir yıldan uzun hapis cezası nedeniyle kısıtlanan erginler vesayet altına alınır. Kararı sulh hukuk mahkemesi verir ve bir vasi atar.
İlgili: Vasi tayini talebi
Kayyım
Belirli bir işin görülmesi veya belirli bir malvarlığının yönetilmesi için mahkemece atanan kişidir. Vasiden farkı, görevinin sınırlı olması ve kısıtlama sonucu doğurmamasıdır: kayyım atanan kişinin fiil ehliyeti kural olarak devam eder. Uzun süre kayıp olan, hastalığı nedeniyle işini göremeyen ya da temsilcisi bulunmayan kişiler için atanabilir.
İlgili: Vasi/kayyım tayini talebi
Babalık davası
Evlilik dışı doğan çocukla baba arasında soybağı kurulması için açılan davadır. Ana veya çocuk açabilir; baba ile Hazine'ye ve gerektiğinde kayyıma yöneltilir. Ananın dava hakkı doğumdan itibaren bir yıl geçmekle düşer, çocuğun dava hakkı süreye bağlı değildir. Uygulamada DNA incelemesi belirleyicidir; incelemeden kaçınma aleyhe delil sayılabilir.
İlgili: Babalık davası dilekçesi
Evlat edinme
Aralarında kan bağı bulunmayan kişiler arasında mahkeme kararıyla soybağı kurulmasıdır. Küçüğün evlat edinilmesi için en az bir yıl bakılmış olması, evlat edinenin en az yirmi altı yaşında bulunması ve küçükten en az on sekiz yaş büyük olması aranır. Karar, mirasçılık dâhil tüm hakları doğurur.
İlgili: Evlat edinme başvurusu
Nişanın bozulması
Nişanlılığın evlenme dışında bir sebeple sona ermesidir. Nişanlılık evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. Haklı sebep olmadan nişanı bozan taraf; diğerinin evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve girdiği yükümlülükler için maddi, kişilik hakkı zedelenmişse manevi tazminat öder. Alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. Bu istemler bir yıllık zamanaşımına tâbidir.
İlgili: Nişanın bozulması tazminat talebi