Dava açmadan sonuca kadar her dosyada karşılaşılan usul kavramları.
Bu sayfada 23 terim yer alıyor. Aradığınız kavramı bulmak için sayfa içi aramayı (Ctrl+F) kullanabilirsiniz.
Görev ve yetki
Görev, davanın hangi tür mahkemede görüleceğini; yetki ise hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirler. Görev kuralları kamu düzenindendir ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
Dava şartı
Davanın esasının incelenebilmesi için bulunması gereken koşullardır. Eksikliği hâlinde dava usulden reddedilir. Zorunlu arabuluculuk, bazı uyuşmazlıklarda dava şartıdır.
Zorunlu arabuluculuk
Belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olmasıdır. İşçi-işveren alacakları, ticari davalar ve kira uyuşmazlıkları bu kapsamdadır. İş kazasından doğan tazminat davaları kapsam dışıdır.
İhtiyati tedbir
Dava konusu hakkında, yargılama sonuçlanana kadar geçici koruma sağlayan karardır. Hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı hâllerde verilir.
İhtiyati haciz
Para alacaklarında, alacaklının alacağını güvence altına almak için borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasıdır.
İlgili: İhtiyati haciz talebi
Delil tespiti
Bir delilin sonradan kaybolma veya değişme ihtimali bulunduğunda, dava açılmadan önce mahkeme aracılığıyla saptanmasıdır.
Bilirkişi
Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüşüne başvurulan kişidir. Hukuki konularda bilirkişiye başvurulamaz. Rapora karşı itiraz edilebilir.
İlgili: Bilirkişi raporuna itiraz
Tebligat
Hukuki işlemin muhatabına usulüne uygun olarak bildirilmesidir. Süreler çoğunlukla tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar; usulüne uygun tebligat, muhatap almasa dahi geçerli sayılabilir.
Kesin hüküm
Kanun yolları tüketilmiş veya süresi geçmiş kararın, artık tartışılamaz hâle gelmesidir. Aynı taraflar arasında, aynı konuda yeniden dava açılmasını engeller.
Feragat ve kabul
Feragat, davacının talebinden vazgeçmesidir; kabul ise davalının talebi kabul etmesidir. Her ikisi de kesin hüküm sonucu doğurur.
Husumet
Davanın doğru kişiye yöneltilmiş olmasıdır. Husumetin yanlış kişiye yöneltilmesi davanın reddine yol açar.
Vekâletname
Avukata dava takibi ve işlem yapma yetkisi veren, noter huzurunda düzenlenen belgedir. Bazı işlemler için özel yetki içermesi gerekir.
Tanık
Uyuşmazlık konusu olayla ilgili bilgisi olan üçüncü kişidir. Taraflar tanık listesini süresinde vermek zorundadır; sonradan verilen liste kural olarak dikkate alınmaz. Tanık kural olarak yeminle dinlenir. Yakınlık, meslek sırrı ve kendini suçlama gibi hâllerde tanıklıktan çekinme hakkı vardır. Senetle ispatı zorunlu işlerde tanık dinlenemez; bu sınır, delil başlangıcı bulunması hâlinde uygulanmaz.
İlgili: Tanık listesi · Ek tanık listesi
Keşif
Hâkimin, uyuşmazlık konusunu bizzat yerinde görerek inceleme yapmasıdır. Taşınmaz davalarında, ecrimisil ve kamulaştırma uyuşmazlıklarında sık başvurulur. Genellikle bilirkişiyle birlikte yapılır ve tutanağa bağlanır. Talep eden taraf keşif giderini avans olarak yatırmak zorundadır; yatırılmazsa bu delilden vazgeçilmiş sayılabilir.
İlgili: Keşif talebi
Vekâlet ücreti
İki ayrı anlamı vardır. Akdi vekâlet ücreti, avukat ile müvekkil arasındaki sözleşmeye dayanan ücrettir; asgari sınırı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi belirler. Yargılama sonunda hükmedilen vekâlet ücreti ise haksız çıkan tarafın karşı tarafa ödediği tutardır ve avukata değil, kural olarak tarafa aittir. İkisi birbirinin yerine geçmez.
Yargılama gideri
Davanın görülmesi için yapılan harç, tebligat, bilirkişi, keşif ve tanık giderlerinin tamamıdır. Kural olarak davada haksız çıkan tarafa yüklenir; dava kısmen kabul edilmişse giderler kabul ve ret oranına göre paylaştırılır. Taraflardan biri gereksiz yere gider yapılmasına yol açmışsa, kazansa bile o gidere katlanabilir.
Adli yardım
Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumda olan kişinin, harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulmasıdır. Talep dava dilekçesiyle birlikte ya da yargılamanın her aşamasında, davaya bakan mahkemeye yapılır. Kişi haklılığını yaklaşık olarak ispatlamalı ve mali durumunu belgelemelidir. Kabul hâlinde avukat da görevlendirilebilir. Sonradan durumu düzelen kişiden giderler tahsil edilir.
İlgili: Adli yardım talebi
Islah
Tarafın, yargılama sırasında usule ilişkin işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir. En yaygın kullanımı, dava değerinin sonradan artırılmasıdır. Tahkikat sona erinceye kadar ve yalnızca bir kez yapılabilir; karşı tarafın onayı gerekmez. Islahla dava tamamen değiştirilemez, talep sonucu genişletilir veya düzeltilir. Karşı tarafın kazanılmış hakları saklıdır.
İlgili: Islah dilekçesi · Talep artırım dilekçesi
Basit yargılama usulü
Yazılı usule göre daha hızlı işleyen yargılama biçimidir. Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren işler, ihtiyati tedbir ve delil tespiti talepleri, iş uyuşmazlıkları ve kanunda sayılan diğer hâller bu usulle görülür. Dilekçe alışverişi bir dilekçeyle sınırlıdır: cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez. Deliller dilekçelerle birlikte sunulmalıdır.
Derdestlik
Aynı taraflar arasında, aynı konu ve aynı sebebe dayanan bir davanın hâlihazırda görülmekte olmasıdır. Dava şartıdır: ikinci dava, derdestlik nedeniyle usulden reddedilir. Hâkim bunu kendiliğinden gözetir. Kesin hükümden farkı, ilk davanın henüz sonuçlanmamış olmasıdır.
Eski hâle getirme
Elde olmayan bir sebeple kanuni ya da hâkimin belirlediği kesin süreyi kaçıran tarafa, işlemi sonradan yapma imkânı tanıyan kurumdur. Engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilmelidir ve talep, süresinde yapılamayan işlemle birlikte sunulur. Hüküm kesinleşmişse bu yola başvurulamaz.
İlgili: Mazeret dilekçesi
Karar düzeltme
Yargıtay kararına karşı başvurulan eski bir kanun yoluydu; bölge adliye mahkemelerinin (istinaf) faaliyete geçmesiyle kaldırılmıştır. Bugün olağan kanun yolları istinaf ve temyizdir. Kesinleşmiş kararlar bakımından ise ancak yargılamanın yenilenmesi ya da koşulları varsa Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru gündeme gelir.
İlgili: Yargılamanın yenilenmesi · AYM bireysel başvuru
Süre tutum dilekçesi
Gerekçeli karar henüz yazılmadan, yalnızca kanun yoluna başvurma iradesini bildirmek için verilen kısa dilekçedir. Amacı süreyi korumaktır. Gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra ayrıntılı istinaf ya da temyiz gerekçeleri sunulur. Süre tutum dilekçesi verilmiş olması, gerekçelerin sonradan bildirilmesine engel değildir.
İlgili: İstinaf dilekçesi · Temyiz dilekçesi