Sözleşme, kefalet, zamanaşımı ve tazminat kavramları.
Bu sayfada 21 terim yer alıyor. Aradığınız kavramı bulmak için sayfa içi aramayı (Ctrl+F) kullanabilirsiniz.
Kavramların uygulamadaki karşılığı, süreler ve süreç için ilgili çalışma alanı sayfamıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımı
Alacağın belirli bir süre içinde istenmemesi hâlinde, borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren süredir. Genel süre on yıl, kira ve faiz gibi dönemsel edimlerde beş yıldır. Hâkim kendiliğinden dikkate almaz; borçlunun def'i olarak ileri sürmesi gerekir.
Hak düşürücü süre
Geçmesiyle hakkın kendisinin sona erdiği süredir. Zamanaşımından farkı, hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmesi ve durma ya da kesilmenin söz konusu olmamasıdır.
Temerrüt
Borçlunun, muaccel borcunu zamanında ifa etmemesidir. Alacaklının ihtarı kural olarak gereklidir; belirli vadeli borçlarda vadenin geçmesi yeterlidir. Temerrüt faizi ve gecikme zararı doğurur.
Müteselsil sorumluluk
Birden fazla borçlunun, borcun tamamından ayrı ayrı sorumlu olmasıdır. Alacaklı, dilediği borçludan borcun tamamını isteyebilir.
Kefalet
Kefilin, borçlunun borcunu ödememesi hâlinde alacaklıya karşı sorumluluk üstlenmesidir. Sözleşme yazılı olmalı; azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet iradesi kefilin el yazısıyla belirtilmelidir. Evli kişilerde eşin yazılı rızası aranır.
İlgili: Kefile yönelik takibe itiraz
Cezai şart
Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan edimdir. Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir.
Muvazaa
Tarafların, gerçek iradelerine uymayan bir işlemi üçüncü kişileri yanıltmak için görünüşte yapmalarıdır. Görünüşteki işlem geçersizdir; gizli işlem ise kendi şartlarını taşıyorsa geçerli olabilir.
Sebepsiz zenginleşme
Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşilmesidir. İade talebi, zenginleşmeyi ve borçluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl içinde ileri sürülmelidir.
Haksız fiil
Hukuka aykırı ve kusurlu davranışla başkasına zarar verilmesidir. Tazminat talebi, zararı ve faili öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl içinde ileri sürülür.
İhtarname
Bir hakkın kullanılması veya borcun ifasının istenmesi amacıyla gönderilen yazılı bildirimdir. Noter aracılığıyla gönderilmesi, tebliğ tarihinin ve içeriğin ispatı bakımından önemlidir.
İlgili: Sözleşmeden dönme ihtarnamesi
Depozito (güvence bedeli)
Kiracının, sözleşmeden doğan borçlarına güvence olmak üzere kiraya verene bıraktığı paradır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında en çok üç aylık kira bedeli kadar olabilir. Para olarak verilmişse kiracının onayı olmadan çekilemeyecek biçimde vadeli bir hesaba yatırılmalıdır. Kira sona erdiğinde, kiraya veren dava veya takip başlatmamışsa banka depozitoyu kiracıya öder.
İlgili: Depozito iadesi talebi
Kira artış oranı
Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak artışın üst sınırıdır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında artış, bir önceki kira yılına ait tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez. Sözleşmede daha yüksek bir oran yazılmış olsa bile bu sınır uygulanır.
İlgili: Fazla kira artışına itiraz · TBK 344. madde metni
Kira tespit davası
Kira bedelinin mahkemece yeniden belirlenmesi için açılan davadır. Beş yıldan uzun süredir devam eden kira ilişkilerinde hâkim; endeksteki değişim, kiralananın durumu ve emsal bedelleri gözeterek hakkaniyete uygun bedeli belirler. Yeni dönemin başlangıcından en az otuz gün önce açılan dava, bedelin yeni dönemden itibaren uygulanmasını sağlar.
İlgili: Kira tespit davası · Kira uyarlama davası
İhtiyaç nedeniyle tahliye
Kiraya verenin; kendisinin, eşinin, altsoyunun, üstsoyunun veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin konut ya da işyeri gereksinimi nedeniyle kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirmesidir. Gereksinim gerçek, samimi ve zorunlu olmalıdır. Tahliye edilen taşınmaz, haklı sebep olmadıkça üç yıl eski kiracıdan başkasına kiralanamaz.
İlgili: İhtiyaç nedeniyle tahliye · TBK 350. madde metni
Yeni malikin tahliye hakkı
Kiralananı sonradan satın alan kişinin, kendisi veya yakınlarının konut ya da işyeri gereksinimi nedeniyle kiracıyı çıkarabilmesidir. Yeni malik kira sözleşmesinin tarafı hâline gelir; sözleşme kendiliğinden sona ermez. Tahliye isteyecekse edinme tarihinden başlayarak bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirmeli ve altı ay sonra dava açmalıdır.
İlgili: TBK 351. madde metni
Alacağın temliki
Alacaklının, alacağını bir başkasına devretmesidir. Kural olarak borçlunun rızası aranmaz; ancak devrin geçerliliği için yazılı şekil şarttır. Borçlu, devri öğrenene kadar eski alacaklıya yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur. Devralan, devredenin sahip olduğundan daha fazla hak elde edemez: borçlunun eski alacaklıya karşı ileri sürebileceği savunmalar devralana karşı da geçerlidir.
İfa imkânsızlığı
Borcun yerine getirilmesinin sonradan objektif olarak olanaksız hâle gelmesidir. Borçlu kusursuzsa borç sona erer ve iki taraflı sözleşmelerde aldığı karşılığı iade etmesi gerekir. İmkânsızlık borçlunun kusurundan kaynaklanıyorsa borç tazminata dönüşür. Sözleşmenin kurulduğu anda zaten var olan imkânsızlık ise sözleşmeyi baştan geçersiz kılar.
Kusursuz sorumluluk
Kusur aranmaksızın doğan sorumluluktur. Başlıca hâlleri: adam çalıştıranın, çalışanının verdiği zarardan sorumluluğu; yapı malikinin sorumluluğu; hayvan bulunduranın sorumluluğu ve motorlu araç işletenin sorumluluğu. Sorumluluktan kurtulmak için zararın kaçınılmaz olduğunu ya da gerekli özenin gösterildiğini ispat gerekir; ispat yükü zarar görende değil, sorumlu tutulandadır.
Maddi ve manevi tazminat
Haksız fiil veya sözleşmeye aykırılıktan doğan zararın karşılığıdır. Maddi tazminat malvarlığındaki azalmayı giderir: tedavi giderleri, kazanç kaybı, destekten yoksun kalma gibi. Manevi tazminat ise duyulan acı ve elem için ödenen, kişilik hakkı ihlâlini bir ölçüde karşılayan toplu paradır. Manevi tazminat zenginleşme aracı değildir; hâkim tarafların durumunu ve olayın özelliklerini gözeterek belirler.
İlgili: Trafik kazası tazminat davası · Destekten yoksun kalma tazminatı
Vekâlet sözleşmesi
Vekilin, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Vekil işi sadakat ve özenle yürütmek, talimatlara uymak ve hesap vermekle yükümlüdür. Sözleşme her iki tarafça her zaman sona erdirilebilir; uygun olmayan zamanda yapılan sona erdirme tazminat doğurur. Avukatlıkta vekâlet, noterde düzenlenen vekâletnameyle verilir.
İlgili: Vekâletname · Vekillikten azil
Eser sözleşmesi
Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; inşaat ve tadilat işleri bu kapsamdadır. Yüklenici eseri ayıpsız teslim etmekle yükümlüdür. Ayıp hâlinde iş sahibi onarım, bedelden indirim ya da ağır ayıpta sözleşmeden dönme haklarına sahiptir.