Sosyal Güvenlik Avukatı Sapanca | Av. Saliha Senem Mercan

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku — çalışma alanı görseli

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Nedir?

İş ve sosyal güvenlik hukuku, çalışanların SGK'ya ilişkin haklarını, emeklilik koşullarını, iş kazası ve meslek hastalığı tazminatlarını, prim uyuşmazlıklarını ve kayıt dışı istihdamı kapsayan özel bir hukuk dalıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu bu alanın iki temel kaynağıdır.

Türkiye'de milyonlarca çalışan, SGK primlerinin eksik ya da hiç yatırılmaması nedeniyle emeklilik haklarından yoksun kalmakta; iş kazalarında gerçek tazminat değerinin çok altında ödeme almakta ya da kayıt dışı çalıştığından sosyal güvenlik sistemine dahil olamamaktadır. Bu sorunların büyük çoğunluğu, doğru hukuki adımlar atıldığında yargı yoluyla çözüme kavuşturulabilmektedir.

Hizmet tespiti davaları; çalışanın sigortalı olarak kayıt dışı bırakıldığı dönemlerin mahkeme kararıyla SGK'ya bildirilmesini sağlar. Bu dava türü, hem geçmiş dönem primlerinin tamamlatılmasına hem de emeklilik hakkının kazanılmasına zemin hazırlar. İş kazası davalarında ise SGK'nın işverene yönelik rücu davaları ile çalışanın işverene karşı açacağı maddi-manevi tazminat davaları birbirinden ayrı ancak paralel yürütülen süreçlerdir.

Av. Saliha Senem Mercan olarak Sapanca ve Sakarya'da iş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında; SGK'ya itirazdan iş mahkemelerindeki davalara kadar her aşamada çalışanların yanında yer almaktayım.

Hizmet Verdiğim Konular

SGK prim borcu ve itiraz davaları
Emeklilik hakkı ve yaş hesabı uyuşmazlıkları
İş kazası SGK rücu davaları
Meslek hastalığı tespiti ve tazminatı
Kayıt dışı çalışma tespiti (hizmet tespiti)
İşsizlik sigortası uyuşmazlıkları
Malullük ve ölüm aylığı davaları
Devredilen işçi SGK hakları
Alt işveren (taşeron) SGK yükümlülükleri
Sosyal güvenlik destek primli emeklilik

Süreler

Sosyal güvenlik hukukunda kritik süreler

Konu	Süre	Dayanak
İş kazasının SGK'ya bildirimi	Kazadan sonraki 3 iş günü	5510 s. K. m.13
Meslek hastalığının bildirimi	Öğrenildiği günden itibaren 3 iş günü	5510 s. K. m.14
Hizmet tespiti davası	Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl	5510 s. K. m.86
İşe giriş bildirgesi	Çalışmaya başlamadan önce	5510 s. K. m.8

Hizmet Tespiti Davası

Sigortasız veya eksik gün üzerinden çalıştırıldığını düşünen işçi, çalışmasının tespiti için dava açabilir. Bu dava emeklilik tarihini ve aylık tutarını doğrudan etkilediği için sonuçları uzun vadelidir. Davada SGK'ya da husumet yöneltilmesi zorunludur. Beş yıllık süre hak düşürücüdür; ancak çalışmanın Kuruma herhangi bir belge ile bildirilmiş olması hâlinde bu süre işlemez.

İspatta işyeri kayıtları, müfettiş tutanakları, aynı dönemde çalışan bordro tanıkları ve komşu işyeri tanıkları belirleyicidir.

İş Kazası: İlk 3 Gün Kritik

İş kazası, işverence üç iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir. Bildirim yapılmazsa Kurumun yaptığı ödemeler işverene rücu edilir. İşçi açısından ise kazanın iş kazası sayılması, geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri bakımından belirleyicidir.

Önemli bir usul farkı: iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, diğer işçilik alacaklarından farklı olarak zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılabilir.

Hangi Mahkeme Yetkili?

Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir. SGK aleyhine açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş ve talebin reddedilmiş olması gerekir; başvuru yapılmadan açılan dava dava şartı yokluğundan reddedilir.

Sık Yapılan Hatalar

Kazayı işyerinde çözmeye çalışmak. Bildirilmeyen kaza, sonradan iş kazası sayılmasını güçleştirir.
Beş yıllık hizmet tespiti süresini kaçırmak. Süre dolduğunda çalışma fiilen ispatlanabilse dahi dava reddedilir.
SGK'ya başvurmadan dava açmak. Dava şartı eksikliği nedeniyle reddedilir ve süre kaybı doğar.
Eksik gün bildirimini fark etmemek. e-Devlet üzerinden hizmet dökümü düzenli kontrol edilmelidir.

İlgili Dilekçe Örneklerimiz

Çalışma Sürecimiz

SGK Kayıt İncelemesi Sigortalılık dönemi, prim gün sayısı ve eksik bildirilen dönemler e-Devlet ve SGK kayıtları üzerinden ayrıntılı biçimde incelenir; hak kaybı olup olmadığı tespit edilir.
İtiraz veya Hizmet Tespiti Davası SGK'nın idari kararlarına süresinde itiraz edilir ya da eksik hizmet sürelerinin tespiti için iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açılır. Zamanaşımı süreleri kritiktir.
SGK ile Uzlaşma veya Dava Bilirkişi incelemesi, tanık beyanı ve belge delilleriyle hukuki süreç yürütülür. Gerektiğinde SGK ve işverene karşı eş zamanlı dava stratejisi izlenir.
Aylık Bağlanması veya Tazminat Kararın kesinleşmesinin ardından emekli aylığının bağlanması, iş kazası tazminatının tahsili veya geriye dönük prim alacaklarının ödenmesi takip edilir.

Sık Sorulan Sorular

Kayıt dışı çalıştığımı nasıl ispat ederim?

Kayıt dışı çalışmayı ispat için kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır: çalışma dönemini bilen tanık beyanları, banka hesabınıza yapılan maaş ödemeleri, işyerinde kimliğinizi gösteren fotoğraflar, mesaj veya e-posta yazışmaları, servis kartı, yemekhane kaydı ve SGK e-bildirge eksiklikleri. Mahkemeler özellikle tanık delilini güçlü biçimde değerlendirmektedir. İspat yükü davacı işçiye aittir; bu nedenle delillerin titizlikle toplanması gerekir.

Sigortasız çalıştırıldım, ne yapabilirim?

Çalışmanızın tespiti için hizmet tespiti davası açabilirsiniz. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır ve SGK'ya da husumet yöneltilmesi zorunludur. Ayrıca SGK'ya ihbarda bulunularak müfettiş incelemesi talep edilebilir.

Hizmet tespiti davasında ne ispatlanır?

Çalışmanın varlığı, süresi ve ücreti ispatlanır. İşyeri kayıtları, müfettiş tutanakları, aynı dönemde çalışan bordro tanıkları ve komşu işyeri tanıkları belirleyicidir. Beş yıllık süre hak düşürücüdür; ancak çalışma Kuruma herhangi bir belgeyle bildirilmişse bu süre işlemez.

İş kazası kaç gün içinde bildirilmelidir?

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmazsa Kurumun yaptığı ödemeler işverene rücu edilir. Meslek hastalığında süre, hastalığın öğrenildiği günden itibaren üç iş günüdür.

SGK'ya dava açmadan önce başvuru şart mı?

Evet. Kuruma karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce SGK'ya başvurulmuş ve talebin reddedilmiş olması dava şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.

İş kazası tazminatı için nereye başvurmalıyım?

İş kazası tazminatı için iki ayrı yol eş zamanlı izlenebilir. Birincisi SGK'ya iş kazası bildirimi yapılarak geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri talep etmektir. İkincisi ise işverenin ihmali ya da kusuru varsa iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açmaktır. Her iki yol birbirini engellemez; aksine birbirini tamamlar. Kazanın üzerinden geçen süre zamanaşımı açısından belirleyici olduğundan bir an önce hukuki destek almak kritik öneme sahiptir.

Emeklilik için kaç prim günü gerekiyor?

1999 yılı Eylül ayından sonra ilk kez sigortalı olan çalışanlar için genel kural; 5.400 prim günü ve yaş koşulunun birlikte sağlanmasıdır. Yaş koşulu ise sigortalılık başlangıç tarihine ve cinsiyete göre farklılaşmaktadır. Bunun yanı sıra çalışılan sektör (tarım, madencilik vb.) ve erken emeklilik düzenlemeleri de hesaplamayı etkiler. 1999 öncesi sigortalılık dönemi olanlar ise farklı geçiş hükümlerine tabidir. Durumunuza özel hesaplama için avukata danışmanız önerilir.